جدید!
سرور ابری ساعتی فعال شد. ۱۰۰ هزار تومان اعتبار هدیه بگیرید
به اشتراک بگذارید
جدید!
سرور ابری ساعتی فعال شد. ۱۰۰ هزار تومان اعتبار هدیه بگیرید
اتاق سرور (Server Room) فضایی اختصاصی در ساختمان سازمان است که سرورها، تجهیزات شبکه و ذخیره‌سازی در آن نصب می‌شوند و برق، دما، رطوبت، دسترسی و خطر آتش‌سوزی‌اش کنترل می‌شود. فرق آن با یک انبار یا اتاق معمولی در همین کنترل‌هاست. سرورها شبانه‌روز روشن‌اند؛ اگر دمای هوای ورودی از حد مجاز بالاتر برود یا برق بی‌مقدمه قطع شود، سرویس متوقف می‌شود و ممکن است داده هم از دست برود.
✅ پایداری سرویس: نرم‌افزار حسابداری، ایمیل، فایل‌سرور و سایت سازمان به سلامت همین فضا وابسته‌اند.
✅ عمر سخت‌افزار: دما و رطوبت خارج از بازه مجاز، خرابی قطعات را جلو می‌اندازد.
✅ امنیت داده: دسترسی فیزیکی کنترل‌نشده به سرور، بسیاری از لایه‌های امنیتی نرم‌افزاری را بی‌اثر می‌کند.
✅ هزینه پنهان: قبض برق، سرویس سرمایش و نگهداری تا سال‌ها پس از ساخت ادامه دارد.
✅ عمر سخت‌افزار: دما و رطوبت خارج از بازه مجاز، خرابی قطعات را جلو می‌اندازد.
✅ امنیت داده: دسترسی فیزیکی کنترل‌نشده به سرور، بسیاری از لایه‌های امنیتی نرم‌افزاری را بی‌اثر می‌کند.
✅ هزینه پنهان: قبض برق، سرویس سرمایش و نگهداری تا سال‌ها پس از ساخت ادامه دارد.
💡 سرور روم در یک جمله: فضایی با برق، دما و دسترسی کنترل‌شده برای سرورها
✅ چهار رکن اصلی: برق پایدار، سرمایش دقیق، اطفای حریق بدون آسیب به تجهیزات و کنترل دسترسی
✅ اگر نمی‌خواهید این زیرساخت را خودتان بسازید و نگه دارید، کولوکیشن یا سرور اختصاصی وب‌داده جایگزین آن است
✅ اگر نمی‌خواهید این زیرساخت را خودتان بسازید و نگه دارید، کولوکیشن یا سرور اختصاصی وب‌داده جایگزین آن است
اگر می‌خواهید بدانید یک اتاق سرور استاندارد چه الزاماتی دارد و ساختنش برای سازمانتان صرفه دارد یا نه، از تعریف و اجزای آن شروع می‌کنیم. بعد سرمایش، برق، UPS سرور، اطفای حریق و مانیتورینگ محیطی را بر اساس راهنمای ASHRAE، استانداردهای NFPA و مستندات سازندگان مرور می‌کنیم و در بخش آخر، اقلام هزینه ساخت را کنار کولوکیشن و سرور اختصاصی می‌گذاریم.
🔶 سرورهایتان را به دیتاسنتر بسپارید
به‌جای ساختن و نگهداری اتاق اختصاصی، می‌توانید سرورتان را با کولوکیشن سرور در دیتاسنتر مستقر کنید یا یک سرور اختصاصی ایران با سخت‌افزار HPE اجاره کنید. اگر پیش از خرید سوالی دارید، تیم فنی وب‌داده ۲۴ ساعته پاسخ می‌دهد 👇
اتاق سرور چیست و چه تفاوتی با دیتاسنتر دارد؟
هر فضایی که تجهیزات فناوری اطلاعات سازمان در آن جمع شده و شرایط محیطی‌اش عمداً کنترل می‌شود، یک سرور روم است؛ چه کمد شبکه‌ای با یک رک دیواری در دفتری کوچک باشد، چه سالنی با چند ردیف رک در ساختمان مرکزی یک بانک. وجه مشترک این فضاها اندازه‌شان نیست، نیازهایشان است.
این فضا را مثل موتورخانه ساختمان در نظر بگیرید. ساکنان هر روز آن را نمی‌بینند، اما اگر موتورخانه از کار بیفتد، آب گرم و شوفاژ همه واحدها قطع می‌شود. سرورها هم تا وقتی درست کار می‌کنند به چشم نمی‌آیند، ولی با توقفشان کار کل سازمان می‌ایستد.
[ Grid ] ➡️ [ ATS ] ⬅️ [ Generator ]
⬇️
[ UPS (Online) ]
⬇️
[ PDU-A ] [ PDU-B ]
⬇️ ⬇️
[ Rack: Server PSU1 + PSU2 ]
❄️ Cold aisle ➡️ Rack ➡️ Hot aisle 🔥 ➡️ CRAC
🔔 Temp / Humidity / Leak / Smoke ➡️ Alertsدر این نمودار، برق شهر و ژنراتور از کلید انتقال خودکار (ATS) به UPS می‌رسد و از آنجا به دو PDU جدا می‌رود تا سروری که دو منبع تغذیه دارد به هر دو وصل شود. در این طرح ساده، خود UPS هنوز نقطه شکست واحد است؛ در طرح‌های حساس‌تر هر PDU از UPS جداگانه‌ای تغذیه می‌شود. هوای سرد از جلوی رک وارد می‌شود، هوای گرم از پشت آن بیرون می‌آید و به کولر (CRAC) برمی‌گردد. حسگرها هم هر تغییر غیرعادی را گزارش می‌دهند.
تفاوت سرور روم با دیتاسنتر
دیتاسنتر همان اصول را در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر و در ساختمان یا سالنی اختصاصی پیاده می‌کند؛ با چند مسیر برق، چند اپراتور اینترنت، تیم عملیات شبانه‌روزی و در بسیاری موارد، گواهی از نهادهای مستقل. اتاق سرور سازمان اما بخشی از ساختمان اداری است و به برق و تأسیسات همان ساختمان وابسته می‌ماند. اگر با مفهوم پایه آشنا نیستید، ابتدا مقاله دیتاسنتر چیست را بخوانید.
🔸 نکته: استاندارد TIA-942 فقط مخصوص دیتاسنترهای بزرگ نیست
طبق بروشور انجمن صنعت مخابرات آمریکا (TIA)، استاندارد ANSI/TIA-942 برای مرکز داده در هر اندازه و نوعی کاربرد دارد، از مراکز لبه (Edge) تا هایپراسکیل. این استاندارد برق، سرمایش، اطفای حریق، مانیتورینگ و امنیت فیزیکی را پوشش می‌دهد. ویرایش TIA-942-C در آوریل ۲۰۲۴ منتشر شد و الزامات دیتاسنترهای لبه را، که پیش‌تر در الحاقیه TIA-942-B-1 آمده بود، در خود دارد.
اجزای اصلی یک فضای استاندارد برای سرورها
- رک و چیدمان: رک‌های استاندارد ۱۹ اینچی با درب مشبک، پنل پرکننده و مدیریت کابل. برای انتخاب ابعاد و عمق، راهنمای رک سرور و انواع آن را ببینید.
- برق: مدار اختصاصی، ارت استاندارد، UPS، ژنراتور و PDU.
- سرمایش: کولر دقیق (Precision) یا دست‌کم دو دستگاه کولر که یکی پشتیبان دیگری باشد.
- ایمنی: آشکارساز دود، سیستم اطفای حریق گازی و کپسول دستی مناسب تجهیزات برقی.
- امنیت و پایش: قفل الکترونیکی، دوربین، حسگرهای دما، رطوبت و نشت آب و سامانه هشدار.
- شبکه: کابل‌کشی ساخت‌یافته و در صورت امکان، دو لینک اینترنت از دو اپراتور.
فضای کوچک در دفتر؛ حداقل‌های قابل قبول
در بسیاری از دفترهای کوچک، همه تجهیزات در یک رک دیواری گوشه یکی از اتاق‌ها جمع شده است. این چیدمان برای سوئیچ، مودم و یک سرور کم‌مصرف کافی است، به این شرط که چند حداقل رعایت شود: مدار برق جدا با UPS، سرمایشی که با خاموش کردن کولر کارمندان در پایان روز قطع نشود، قفل رک و یک حسگر دما که هشدار بفرستد.
مشکل وقتی شروع می‌شود که سرورهای حیاتی بیشتری به همین گوشه اضافه شوند و برق و سرمایش همان بماند. داغ شدن پشت رک، بوق‌های مکرر UPS و خاموشی ناگهانی سرورها در روزهای گرم یعنی زمان تصمیم‌گیری رسیده است.
استانداردهای سرور روم؛ سرمایش، برق و UPS سرور
الزامات این بخش از راهنمای حرارتی ASHRAE و مستندات سازندگان تجهیزات گرفته شده است. با این حال، طراحی نهایی هر ساختمان به محاسبه بار حرارتی، ظرفیت برق و مقررات محلی بستگی دارد و باید به تأیید مهندس تأسیسات برسد.
۱- سرمایش و کنترل دما و رطوبت
تقریباً تمام برقی که سرورها مصرف می‌کنند به گرما تبدیل می‌شود؛ پس ظرفیت سرمایش باید از توان مصرفی تجهیزات بیشتر باشد و حاشیه اطمینان هم داشته باشد. راهنمای حرارتی ASHRAE TC 9.9 بازه توصیه‌شده دمای هوای ورودی به تجهیزات کلاس A1 تا A4 را ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد تعیین کرده است. ملاک، دمای هوای ورودی جلوی سرور است، نه دمای وسط اتاق یا عدد نمایشگر کولر.
برای رطوبت هم بازه مشخصی تعریف شده است. در همین راهنما، مرز پایین بازه توصیه‌شده نقطه شبنم منفی ۹ درجه است و مرز بالای آن نقطه شبنم ۱۵ درجه و رطوبت نسبی ۶۰ درصد. هوای خیلی خشک خطر الکتریسیته ساکن را بالا می‌برد و هوای خیلی مرطوب خطر میعان و خوردگی را. سرعت تغییر دما هم محدود است: برای تجهیزاتی که درایو نوار (Tape) ندارند، حداکثر ۵ درجه در هر ۱۵ دقیقه و ۲۰ درجه در یک ساعت.
◀️ راهروی سرد و گرم: رک‌ها را طوری بچینید که جلوی هر ردیف رو به جلوی ردیف مقابل باشد و پشتش رو به پشت ردیف بعدی، تا هوای گرم خروجی دوباره وارد سرورها نشود.
◀️ پنل پرکننده (Blanking Panel): یونیت‌های خالی را ببندید تا هوای گرم از شکاف‌ها به جلوی رک برنگردد.
◀️ افزونگی: دست‌کم یک دستگاه سرمایش بیش از نیاز (N+1) داشته باشید تا خرابی یک دستگاه فضا را داغ نکند.
◀️ لوله آب: هیچ لوله آب یا فاضلابی نباید از بالای رک‌ها عبور کند.
◀️ پنل پرکننده (Blanking Panel): یونیت‌های خالی را ببندید تا هوای گرم از شکاف‌ها به جلوی رک برنگردد.
◀️ افزونگی: دست‌کم یک دستگاه سرمایش بیش از نیاز (N+1) داشته باشید تا خرابی یک دستگاه فضا را داغ نکند.
◀️ لوله آب: هیچ لوله آب یا فاضلابی نباید از بالای رک‌ها عبور کند.
⚠️ کولر گازی خانگی؛ راه‌حل موقت، نه دائمی
کولرهای آسایشی برای راحتی انسان طراحی شده‌اند و بخشی از ظرفیتشان صرف رطوبت‌گیری می‌شود. بسیاری از آن‌ها برای کار پیوسته در تمام سال ساخته نشده‌اند و همه‌شان پس از برگشتن برق، خودکار روشن نمی‌شوند. اگر ناچارید از آن‌ها استفاده کنید، دو دستگاه با قابلیت راه‌اندازی خودکار (Auto Restart) بگذارید و دمای ورودی رک را جداگانه پایش کنید.
۲- برق، ارت و ژنراتور
تجهیزات باید از تابلو و مدار اختصاصی برق بگیرند، نه از پریزی که با آبدارخانه و چاپگر مشترک است. سیستم ارت (اتصال زمین) هم باید استاندارد باشد و مقاومتش اندازه‌گیری شود. طبق گزارش سالانه تحلیل قطعی Uptime Institute در سال ۲۰۲۶، برق همچنان عامل اصلی قطعی‌های جدی است و در این قطعی‌ها، خرابی UPS، کلیدهای انتقال و ژنراتورها غالب است.
باتری UPS فقط باید برق را تا روشن شدن ژنراتور، یا تا خاموش شدن کنترل‌شده سرورها، نگه دارد؛ برای ساعت‌ها کار طراحی نمی‌شود. برای قطعی‌های طولانی، ژنراتور و کلید انتقال خودکار (ATS) لازم است. ژنراتور هم باید به‌طور دوره‌ای زیر بار تست شود؛ ژنراتوری که ماه‌ها روشن نشده، در روز قطعی قابل اعتماد نیست.
داخل رک، از PDU و در صورت امکان دو مسیر برق A و B استفاده کنید. بسیاری از سرورهای سازمانی دو منبع تغذیه می‌پذیرند؛ اما اگر هر دو به یک مسیر وصل باشند، با قطع همان مسیر هر دو خاموش می‌شوند و افزونگی عملاً بی‌اثر است. درباره نقش منبع تغذیه دوگانه و Hot-Plug در مقاله پاور ریداندنت سرور بیشتر توضیح داده‌ایم.
۳- انتخاب UPS سرور
ظرفیت UPS سرور را بر اساس مجموع توان واقعی تجهیزات و حاشیه‌ای برای رشد انتخاب کنید. توان را از کنسول مدیریت سرور (مثل iLO در سرورهای HPE) یا PDU اندازه بگیرید، نه از عدد روی برچسب پاور که حداکثر ظرفیت منبع تغذیه است. ظرفیت را هم به وات و هم به ولت‌آمپر بسنجید، چون UPS برای هر دو سقف جداگانه دارد. زمان کارکرد با باتری (Runtime) را هم با بار واقعی از جدول سازنده بخوانید.
نوع UPS هم فرق می‌کند. طبق وایت‌پیپر Schneider Electric با عنوان The Different Types of UPS Systems، مدل‌های آنلاین با تبدیل دوگانه (Double Conversion) هنگام قطعی زمان انتقال صفر دارند و همین وایت‌پیپر آن‌ها را استاندارد صنعت برای کاربردهای حیاتی می‌داند. مدل‌های Standby در مقابل، برای تشخیص قطعی، جابه‌جا کردن کلید انتقال و روشن کردن اینورتر نزدیک به ۱۰ میلی‌ثانیه زمان لازم دارند.
✅ باتری‌ها را طبق برنامه سازنده تست و در پایان عمر مفیدشان تعویض کنید.
✅ کارت شبکه (SNMP) و نرم‌افزار خاموشی خودکار را فعال کنید تا سرورها پیش از تمام شدن شارژ باتری، کنترل‌شده خاموش شوند.
✅ برای بارهای بزرگ‌تر، مدلی با بای‌پس نگهداری (Maintenance Bypass) انتخاب کنید تا هنگام سرویس UPS برق تجهیزات قطع نشود.
✅ کارت شبکه (SNMP) و نرم‌افزار خاموشی خودکار را فعال کنید تا سرورها پیش از تمام شدن شارژ باتری، کنترل‌شده خاموش شوند.
✅ برای بارهای بزرگ‌تر، مدلی با بای‌پس نگهداری (Maintenance Bypass) انتخاب کنید تا هنگام سرویس UPS برق تجهیزات قطع نشود.
مقایسه انواع UPS سرور
جدول زیر سه توپولوژی رایج را بر اساس وایت‌پیپر Schneider Electric مقایسه می‌کند.
| نوع UPS | رفتار هنگام قطعی برق | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| آفلاین (Standby) | نزدیک به ۱۰ میلی‌ثانیه برای تشخیص قطعی و سوئیچ به اینورتر | کامپیوتر رومیزی و تجهیزات کم‌مصرف |
| لاین‌اینتراکتیو (Line-Interactive) | تنظیم ولتاژ بدون مصرف باتری در نوسان‌های معمولی | نوع غالب در بازه ۰٫۵ تا ۵ کیلوولت‌آمپر؛ چند سرور و تجهیزات شبکه در رک‌های کوچک |
| آنلاین با تبدیل دوگانه (Double Conversion) | زمان انتقال صفر؛ بار همیشه از اینورتر تغذیه می‌شود | سرورهای حیاتی و دیتاسنترها |
اطفای حریق، امنیت فیزیکی و مانیتورینگ محیطی
۴- اطفای حریق و تشخیص زودهنگام دود
مرجع بین‌المللی اصلی این حوزه، استاندارد NFPA 75 با عنوان Standard for the Fire Protection of Information Technology Equipment است. این استاندارد الزامات ساختمانی، تجهیزات، تشخیص و اطفای حریق، واکنش اضطراری و بازیابی را پوشش می‌دهد. سیستم‌های گازی هم بر اساس NFPA 2001 طراحی می‌شوند که مخصوص سیستم‌های اطفا با عامل پاک (Clean Agent) است.
عامل‌های پاک مانند HFC-227ea (با نام تجاری رایج FM-200)، FK-5-1-12 و گازهای بی‌اثر پس از تخلیه ردی روی تجهیزات باقی نمی‌گذارند؛ برخلاف آب یا پودر که خودشان می‌توانند سرورها را از کار بیندازند. برای حفظ غلظت گاز، اتاق باید درزبندی شود. کنار سیستم خودکار، کپسول دستی مناسب حریق تجهیزات برقی (مثل CO2) لازم است و کارکنان باید کار با آن را بلد باشند.
هرچه دود زودتر تشخیص داده شود، پیش از آسیب به تجهیزات فرصت بیشتری برای واکنش می‌ماند. آشکارسازهای مکشی (Aspirating) پیوسته از هوای اتاق نمونه می‌گیرند و ذرات دود را در مراحل اولیه تشخیص می‌دهند. مسیرهای کابل زیر کف کاذب یا بالای سقف کاذب هم باید پوشش آشکارساز داشته باشند، چون آتش کابل ممکن است مدتی دور از دید بماند.
۵- امنیت فیزیکی و کنترل دسترسی
کسی که به سرور دسترسی فیزیکی دارد، می‌تواند دیسک را بیرون بکشد، کابل را جدا کند یا دستگاه را خاموش کند؛ یعنی بسیاری از لایه‌های امنیتی نرم‌افزاری را دور بزند. به همین دلیل فقط افراد مجاز باید به این فضا رفت‌وآمد داشته باشند و هر ورود ثبت شود.
✅ قفل الکترونیکی با کارت یا اثر انگشت و ثبت خودکار ورود و خروج
✅ دوربین مداربسته با ذخیره تصاویر روی سیستمی بیرون از خود اتاق، تا با سرقت یا آتش‌سوزی تصاویر از بین نرود
✅ رک‌های قفل‌دار و کلید مدیریت‌شده برای پیمانکاران
✅ ممنوعیت استفاده از فضا به‌عنوان انبار؛ کارتن و وسایل اضافه هم بار آتش را بالا می‌برند و هم جریان هوا را می‌بندند
✅ دوربین مداربسته با ذخیره تصاویر روی سیستمی بیرون از خود اتاق، تا با سرقت یا آتش‌سوزی تصاویر از بین نرود
✅ رک‌های قفل‌دار و کلید مدیریت‌شده برای پیمانکاران
✅ ممنوعیت استفاده از فضا به‌عنوان انبار؛ کارتن و وسایل اضافه هم بار آتش را بالا می‌برند و هم جریان هوا را می‌بندند
۶- مانیتورینگ محیطی و هشداردهی
مانیتورینگ محیطی یعنی پایش پیوسته شرایط فیزیکی فضا، نه فقط وضعیت نرم‌افزاری سرورها. حسگرهای پایه عبارت‌اند از دما و رطوبت در ورودی رک‌ها، نشت آب کنار کولر و زیر کف، دود، باز شدن درها و وضعیت برق و UPS. این داده‌ها معمولاً از طریق SNMP یا یک درگاه (Gateway) اختصاصی جمع می‌شوند و سامانه پایش در صورت عبور از آستانه، پیامک، ایمیل یا اعلان می‌فرستد.
هشدار فقط وقتی ارزش دارد که کسی به آن پاسخ دهد. مشخص کنید اگر ساعت دو بامداد یک جمعه هشدار دما ارسال شد، چه کسی آن را دریافت می‌کند و چه کاری باید انجام دهد. پایش سلامت سخت‌افزار و سرویس‌ها مکمل این کار است؛ در مقاله ابزارهای مانیتورینگ سرور گزینه‌هایی مانند Zabbix را معرفی کرده‌ایم.
هزینه راه‌اندازی سرور روم؛ ساختن یا کولوکیشن؟
هزینه راه‌اندازی اتاق سرور را نمی‌شود در یک عدد ثابت خلاصه کرد، چون به تعداد رک، توان مصرفی، سطح افزونگی و وضعیت ساختمان بستگی دارد. در این مقاله عددی اعلام نمی‌کنیم، چون قیمت تجهیزات به‌سرعت تغییر می‌کند؛ در عوض اقلام هزینه را فهرست کرده‌ایم تا بتوانید از پیمانکاران استعلام کامل بگیرید و چیزی از قلم نیفتد.
هزینه‌های اولیه (CAPEX)
- آماده‌سازی فضا: عایق‌کاری، درزبندی، کف کاذب یا سینی کابل، بررسی تحمل کف برای وزن رک‌ها و درب مقاوم
- تأسیسات برق: تابلو اختصاصی، ارت، UPS سرور و باتری‌ها، ATS، ژنراتور و PDU
- سرمایش: کولرهای دقیق یا دو دستگاه با افزونگی، به‌اضافه لوله‌کشی و تخلیه آب
- ایمنی: سیستم اطفای حریق گازی، آشکارساز دود و کپسول‌های دستی
- تجهیزات جانبی: رک، کابل‌کشی ساخت‌یافته، کنترل دسترسی، دوربین و حسگرهای مانیتورینگ محیطی
- خدمات مهندسی: طراحی، محاسبه بار حرارتی و نظارت بر اجرا
هزینه‌های جاری (OPEX)
- برق مصرفی تجهیزات به‌اضافه برق سیستم سرمایش
- تعویض دوره‌ای باتری‌ها و سرویس کولرها و ژنراتور
- شارژ و تست سیستم گازی و قراردادهای نگهداری تأسیسات
- لینک‌های اینترنت و آی‌پی
- نیروی فنی برای پاسخ به هشدارها، حتی در شب و تعطیلات
- هزینه فرصت فضای اداری که به این کار اختصاص می‌یابد
برای مقایسه منصفانه، هزینه کل چند سال (TCO) را حساب کنید، نه فقط هزینه ساخت. همین منطق را برای خود سخت‌افزار در مقاله خرید یا اجاره سرور توضیح داده‌ایم و اقلام قرارداد میزبانی را در مقاله هزینه کولوکیشن سرور بررسی کرده‌ایم.
📚 هزینه قطعی به روایت Uptime Institute
مؤسسه Uptime Institute در تحلیل سالانه قطعی‌ها (منتشرشده در مه ۲۰۲۶) به نظرسنجی سالانه ۲۰۲۵ خود استناد می‌کند: ۵۷ درصد پاسخ‌دهندگان هزینه آخرین قطعی بزرگشان را بیش از ۱۰۰ هزار دلار اعلام کرده‌اند و برای دومین سال پیاپی، از هر پنج نفر یک نفر هزینه‌ای بیش از یک میلیون دلار گزارش داده است. همین گزارش پیروی نکردن از رویه‌های تعریف‌شده را عامل اصلی قطعی‌های ناشی از خطای انسانی می‌داند.
این اعداد بیشتر وضعیت سازمان‌های بزرگ را نشان می‌دهد و مستقیماً به یک دفتر کوچک تعمیم نمی‌یابد؛ با این حال یادآوری می‌کند که هزینه قطعی را هم باید کنار هزینه ساخت گذاشت. برای آشنایی با دلایل توقف سرویس، مقاله Downtime چیست را ببینید.
سناریوی رایج در مشاوره پیش از فروش وب‌داده
این وضعیت در گفت‌وگوهای پیش از فروش زیاد پیش می‌آید: شرکتی چند سرور را در اتاق کوچکی از دفتر نگه داشته که فقط یک کولر گازی معمولی دارد. یک روز گرم تعطیل، کولر از کار می‌افتد، سرورها با بالا رفتن دما خودشان را خاموش می‌کنند و تا صبح روز کاری کسی متوجه نمی‌شود. حالا مدیر فنی باید انتخاب کند: فضا را ارتقا دهد یا سرورها را منتقل کند.
پیشنهاد ما در این موقعیت معمولاً سه قدم دارد. اول سرویس‌ها فهرست می‌شوند و مشخص می‌شود کدام‌ها واقعاً باید در دفتر بمانند. بعد توان مصرفی و نیاز به آی‌پی و پهنای باند اندازه‌گیری می‌شود. در آخر، سرویس‌های حیاتی به کولوکیشن یا سرور اختصاصی منتقل می‌شوند و تجهیزات شبکه محلی در یک رک کوچک با UPS و حسگر دما می‌مانند. تصمیم نهایی با خود سازمان است و به مقررات داخلی و نوع داده بستگی دارد.
مقایسه فضای داخلی، کولوکیشن و سرور اختصاصی
جدول زیر تفاوت سه مدل را از نگاه مسئولیت و هزینه نشان می‌دهد.
| معیار | فضای داخلی سازمان | کولوکیشن | سرور اختصاصی اجاره‌ای |
|---|---|---|---|
| مالکیت سخت‌افزار | سازمان | سازمان | ارائه‌دهنده |
| سرمایه اولیه زیرساخت | بالا؛ برق، سرمایش و اطفای حریق | ندارد؛ فقط خرید سرور | ندارد |
| برق، سرمایش و امنیت فیزیکی | مسئولیت سازمان | مسئولیت دیتاسنتر | مسئولیت دیتاسنتر |
| تعمیر و تعویض قطعه | سازمان | سازمان | ارائه‌دهنده |
| دسترسی فیزیکی | فوری و دائمی | با هماهنگی دیتاسنتر | معمولاً لازم نیست |
| اینترنت و آی‌پی | محدود به لینک‌های ساختمان | شبکه دیتاسنتر | شبکه دیتاسنتر |
| مناسب برای | داده‌ای که باید در محل بماند | سازمانی که سرور خودش را دارد | شروع سریع بدون خرید سخت‌افزار |
چه زمانی ساختن فضای داخلی منطقی است؟
✅ الزام قانونی یا قراردادی برای نگهداری داده در محل سازمان وجود دارد.
✅ تجهیزات به شبکه محلی با تأخیر بسیار کم نیاز دارند؛ مانند برخی سامانه‌های صنعتی یا کنترل تولید.
✅ سازمان تیم تأسیسات و IT شبانه‌روزی و بودجه نگهداری بلندمدت دارد.
✅ تجهیزات به شبکه محلی با تأخیر بسیار کم نیاز دارند؛ مانند برخی سامانه‌های صنعتی یا کنترل تولید.
✅ سازمان تیم تأسیسات و IT شبانه‌روزی و بودجه نگهداری بلندمدت دارد.
❌ سازمان فقط یک یا دو سرور حیاتی دارد و تیم فنی شبانه‌روزی ندارد.
❌ ساختمان اجاره‌ای است و امکان تغییر تأسیسات یا نصب ژنراتور وجود ندارد.
❌ سرویس‌ها بیشتر به کاربران بیرونی و اینترنت پایدار وابسته‌اند تا به شبکه داخلی.
❌ ساختمان اجاره‌ای است و امکان تغییر تأسیسات یا نصب ژنراتور وجود ندارد.
❌ سرویس‌ها بیشتر به کاربران بیرونی و اینترنت پایدار وابسته‌اند تا به شبکه داخلی.
اگر بیشتر موارد فهرست دوم درباره سازمانتان صدق می‌کند، راهنمای کولوکیشن چیست را بخوانید. هنگام انتخاب محل میزبانی، سطح زیرساخت را هم بسنجید؛ مقاله Tier دیتاسنتر تفاوت سطوح افزونگی را توضیح می‌دهد و در مقاله دیتاسنترهای ایران گزینه‌های داخلی را مقایسه کرده‌ایم.
کولوکیشن و سرور اختصاصی در وب‌داده؛ جایگزین ساختن زیرساخت
اگر به این نتیجه رسیده‌اید که ساختن و نگهداری زیرساخت اختصاصی برایتان صرفه ندارد، دو مسیر پیش رو دارید. می‌توانید سرور خودتان را با سرویس کولوکیشن در دیتاسنتر مستقر کنید یا سرور اختصاصی اجاره کنید تا تأمین سخت‌افزار هم با ارائه‌دهنده باشد. در هر دو حالت، برق، سرمایش، امنیت فیزیکی و اطفای حریق بر عهده دیتاسنتر است.
✅ سرور اختصاصی ایران روی HPE ProLiant؛ پلن آماده PRIME 9 با DL360 Gen9، دو پردازنده Xeon E5-2680 v4 (مجموعاً ۲۸ هسته و ۵۶ رشته)، 64GB رم Registered ECC DDR4 و 1TB NVMe
✅ پورت 10Gbit/s روی شبکه‌ای با آپلینک 100Gbit
✅ نصب خودکار سیستم‌عامل و تحویل آنی پس از پرداخت، مستقل از ساعت اداری
✅ پنل مدیریت با ری‌استارت، روشن و خاموش کردن، کنسول KVM و نصب مجدد سیستم‌عامل
✅ محافظت DDoS با ظرفیت ۱۰۰ گیگابیت بر ثانیه و فایروال سخت‌افزاری
✅ محاسبه ترافیک فقط بر اساس دانلود؛ آپلود رایگان است و مصرف در پنل دیده می‌شود
✅ خرید IPv4 اضافه از پنل و امکان IP Announcement رنج آی‌پی شما از طریق BGP
✅ بررسی پیکربندی سفارشی از طریق تیکت یا تماس و مشاوره ۲۴ ساعته پیش از خرید
✅ پورت 10Gbit/s روی شبکه‌ای با آپلینک 100Gbit
✅ نصب خودکار سیستم‌عامل و تحویل آنی پس از پرداخت، مستقل از ساعت اداری
✅ پنل مدیریت با ری‌استارت، روشن و خاموش کردن، کنسول KVM و نصب مجدد سیستم‌عامل
✅ محافظت DDoS با ظرفیت ۱۰۰ گیگابیت بر ثانیه و فایروال سخت‌افزاری
✅ محاسبه ترافیک فقط بر اساس دانلود؛ آپلود رایگان است و مصرف در پنل دیده می‌شود
✅ خرید IPv4 اضافه از پنل و امکان IP Announcement رنج آی‌پی شما از طریق BGP
✅ بررسی پیکربندی سفارشی از طریق تیکت یا تماس و مشاوره ۲۴ ساعته پیش از خرید
⚠️ محدودیت‌ها را هم بدانید
پردازنده Xeon E5-2680 v4 در سه‌ماهه نخست ۲۰۱۶ عرضه شده و Intel از ۳۰ ژوئن ۲۰۲۲ آن را در وضعیت پایان به‌روزرسانی‌های سرویس (End of Servicing Updates) قرار داده است. شرکت HPE هم DL360 Gen9 را برای Windows Server تا نسخه 2019 و برای VMware ESXi تا 7.0 U3 تأیید کرده است. اگر به نسخه‌های جدیدتر یا نسل تازه‌تری نیاز دارید، پیکربندی سفارشی را از طریق تیکت یا تماس بررسی کنید.
سوالات متداول درباره ساخت و نگهداری سرور روم
حداقل الزامات یک اتاق سرور استاندارد چیست؟
حداقل‌ها عبارت‌اند از مدار برق اختصاصی با ارت استاندارد و UPS، سرمایشی مستقل از کولر اتاق‌های اداری، آشکارساز دود و وسیله اطفای مناسب تجهیزات برقی، قفل و ثبت ورود، و حسگر دما با هشدار. سازمان‌های بزرگ‌تر به ژنراتور، سیستم گازی خودکار و افزونگی سرمایش هم نیاز دارند. جزئیات دقیق به مقیاس و مقررات محلی بستگی دارد.
بهترین دمای سرور روم چند درجه است؟
طبق راهنمای حرارتی ASHRAE، بازه توصیه‌شده دمای هوای ورودی تجهیزات کلاس A1 تا A4 بین ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد است. عدد را در ورودی جلوی رک اندازه بگیرید، نه کنار کولر. سرد نگه داشتن بیش از حد معمولاً فقط هزینه برق را بالا می‌برد. مرز بالای رطوبت در بازه توصیه‌شده، نقطه شبنم ۱۵ درجه و رطوبت نسبی ۶۰ درصد است.
آیا فضای سرورها حتماً به کف کاذب نیاز دارد؟
نه لزوماً. کف کاذب برای توزیع هوای سرد از زیر رک‌ها و عبور کابل کاربرد دارد، اما هزینه ساخت را بالا می‌برد و فضای زیر آن هم به آشکارساز دود و حسگر نشت آب نیاز پیدا می‌کند. در فضاهای کوچک، سینی کابل هوایی و سرمایش دیواری یا بین‌ردیفی (In-Row) معمولاً کافی است.
کدام سیستم اطفای حریق برای فضای سرورها مناسب است؟
رایج‌ترین انتخاب، سیستم گازی با عامل پاک است که بر اساس NFPA 2001 طراحی می‌شود و پس از تخلیه ردی روی تجهیزات نمی‌گذارد. اتاق باید درزبندی شود تا غلظت گاز حفظ شود و پیش از تخلیه، هشدار صوتی و فرصت خروج افراد وجود داشته باشد. مقررات آتش‌نشانی محلی ممکن است سیستم بارنده (اسپرینکلر) را هم الزامی کند؛ پس طراحی را به پیمانکار دارای صلاحیت بسپارید.
مانیتورینگ محیطی چه حسگرهایی لازم دارد؟
حسگرهای پایه شامل دما و رطوبت در ورودی رک‌ها، نشت آب، دود، باز شدن درب و وضعیت برق و باتری UPS است. داده‌ها باید در یک سامانه متمرکز جمع شوند و سامانه با عبور از آستانه، پیامک یا ایمیل بفرستد. مهم‌تر از خود حسگرها، فردی است که شبانه‌روز به هشدارها پاسخ دهد.
ساختن فضای اختصاصی بهتر است یا کولوکیشن؟
اگر الزام قانونی برای نگهداری داده در محل دارید یا تجهیزاتتان به شبکه محلی وابسته‌اند، فضای داخلی لازم است. اما اگر فقط چند سرور حیاتی و تیم فنی محدود دارید، کولوکیشن معمولاً هزینه و ریسک کمتری دارد، چون برق، سرمایش و امنیت فیزیکی بر عهده دیتاسنتر است. محدودیتش این است که دسترسی فیزیکی به هماهنگی نیاز دارد و تعمیر سخت‌افزار همچنان با خودتان است.
اگر نخواهم سخت‌افزار بخرم، چه گزینه‌ای دارم؟
در این حالت اجاره سرور اختصاصی مناسب‌تر است، چون تأمین و تعمیر سخت‌افزار هم بر عهده ارائه‌دهنده است. پلن آماده فعلی وب‌داده روی HPE DL360 Gen9 ارائه می‌شود که نسلی قدیمی‌تر با محدودیت پشتیبانی نرم‌افزاری است. اگر به منابع بیشتر یا نسل دیگری نیاز دارید، پیکربندی سفارشی از طریق تیکت یا تماس بررسی می‌شود.
جمع‌بندی؛ ساختن زیرساخت یا سپردن آن به دیتاسنتر
اتاق سرور وقتی کار می‌کند که برق پایدار، سرمایش دقیق، اطفای حریق، امنیت فیزیکی و پایش شبانه‌روزی همه با هم برقرار باشند؛ ضعف هر کدام کل فضا را آسیب‌پذیر می‌کند. معیارهای کلیدی همان‌هایی است که در متن آمد: دمای هوای ورودی ۱۸ تا ۲۷ درجه طبق ASHRAE، UPS آنلاین با زمان انتقال صفر برای بارهای حیاتی و استانداردهای NFPA 75 و NFPA 2001 برای حفاظت در برابر آتش.
هزینه این فضا با ساختنش تمام نمی‌شود؛ برق سرمایش، تعویض باتری، سرویس تأسیسات و نیروی پاسخ‌گو به هشدارها سال‌ها ادامه دارد. اگر داده‌ها باید در محل بمانند، ساختن فضای استاندارد با طراحی مهندسی ضروری است. در غیر این صورت، برای بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، سپردن سرورها به دیتاسنتر منطقی‌تر است.
در وب‌داده می‌توانید سرور خودتان را در دیتاسنتر مستقر کنید یا سرور اختصاصی HPE اجاره کنید و از محافظت DDoS، فایروال سخت‌افزاری، پنل مدیریت با کنسول KVM و مشاوره ۲۴ ساعته تیم فنی استفاده کنید. پیش از تصمیم، توان مصرفی واقعی تجهیزات و نیازتان به آی‌پی و پهنای باند را اندازه بگیرید و با همین اعداد با ما مشورت کنید.
اگر درباره طراحی اتاق سرور یا انتقال سرورها به دیتاسنتر سوالی دارید، در بخش نظرات بپرسید؛ تیم فنی وب‌داده پاسخ می‌دهد.
منابع: ASHRAE TC 9.9, Thermal Guidelines Reference Card (4th Edition)؛ NFPA 75, Standard for the Fire Protection of Information Technology Equipment؛ NFPA 2001, Standard on Clean Agent Fire Extinguishing Systems؛ TIA, ANSI/TIA-942 Data Center Standard (brochure)؛ Schneider Electric, The Different Types of UPS Systems (white paper)؛ Uptime Institute, Annual Outage Analysis Report 2026 (press release)
