10کاری که هنگام داون شدن سرورتان باید انجام دهید

هیچ‌چیز برای یک مدیر سایت یا صاحب کسب‌وکار آنلاین ترسناک‌تر از لحظه‌ای نیست که متوجه می‌شود سایت باز نمی‌شود. داون شدن سرور به وضعیتی گفته می‌شود که سرور یا سرویس میزبان وب‌سایت شما قادر به پاسخگویی به درخواست‌های کاربران نیست و عملاً سایت از دسترس خارج می‌شود. این اتفاق می‌تواند ناشی از مشکلات سخت‌افزاری، اختلالات شبکه، خطاهای نرم‌افزاری یا حملات سایبری باشد.

اهمیت دانستن اقدامات صحیح در این لحظات حیاتی است؛ زیرا هر ثانیه قطعی به معنای از دست رفتن درآمد، لطمه به سئو و کاهش اعتماد کاربران است. در این مقاله چک‌لیستی آماده کرده‌ایم که مانند یک جعبه کمک‌های اولیه عمل می‌کند.

حتماً زمانی که این مقاله را باز کرده‌اید، یا همین حالا با مشکل قطعی مواجه هستید یا می‌خواهید خودتان را برای روز مبادا آماده کنید. اگر به دنبال یک نقشه‌ راه دقیق هستید که به شما بگوید دقیقا از کجا شروع کنید و چه کارهایی را اصلا انجام ندهید، این مقاله از بلاگ وب داده برای شماست.👇

داون شدن سرور چیست و چرا اتفاق می افتد؟

از دسترس خارج شدن سرور حالتی است که سرور (کامپیوتری که اطلاعات سایت شما روی آن قرار دارد) نمی‌تواند با دنیای اینترنت ارتباط برقرار کند یا به درخواست‌ها پاسخ دهد. تصور کنید مشتریان پشت درب فروشگاه شما ایستاده‌اند، اما درب قفل است و کلیدی هم در کار نیست.

قبل از اینکه وارد چک‌ لیست شویم، بیایید درک کنیم که چرا سرورها از دسترس خارج می‌شوند. این دانش به شما کمک می‌کند سریع‌تر علت را تشخیص دهید.

ساختار یک قطعی سرور

     کاربر
       ⬇️
   ═══════════════
   │  اینترنت   │
   ═══════════════
       ⬇️
   ┌─────────────┐
   │    DNS      │ ◀️ مشکل 1: DNS نادرست
   └─────────────┘
       ⬇️
   ┌─────────────┐
   │  دیتاسنتر  │ ◀️ مشکل 2: قطعی شبکه
   └─────────────┘
       ⬇️
   ┌─────────────┐
   │   سرور     │ ◀️ مشکل 3: سخت‌افزار/نرم‌افزار
   └─────────────┘
       ⬇️
   ┌─────────────┐
   │  سرویس‌ها  │ ◀️ مشکل 4: Apache/MySQL/...
   └─────────────┘

علت داون شدن سرور

سرور ها معمولا به دلایل زیر قطع می شوند یا اصطلاحا از دسترس خارج می شوند.

چرا به چک‌لیست مدیریت بحران نیاز داریم؟

وقتی سایت قطع می‌شود، استرس بالا می‌رود و احتمال خطای انسانی افزایش می‌یابد. داشتن یک چک‌لیست آماده به شما کمک می‌کند تا:

• تشخیص صحیح: بفهمید مشکل از کجاست (شبکه، کدنویسی، یا دیتاسنتر).
• جلوگیری از آسیب بیشتر: از اقداماتی مثل ریستارت‌های بی‌مورد که ممکن است لاگ‌ها را پاک کند یا دیتابیس را خراب‌تر کند، پرهیز کنید.
• کاهش زمان قطعی (MTTR): با اولویت‌بندی درست، سریع‌تر سایت را برگردانید.

10 اقدام ضروری هنگام از دسترس خارج شدن سرور

در این بخش همراه ما باشید تا به صورت عملی و گام‌به‌گام بررسی کنیم در لحظات بحرانی چه باید کرد. فرض ما بر این است که شما دسترسی‌های ادمین یا روت به سرور یا پنل هاست خود دارید. هنگام قطعی سرور این 10 مرحله را به ترتیب انجام دهید:

1- خونسردی خود را حفظ کنید و وضعیت را تأیید کنید

اولین واکنش، استرس است؛ اما دست نگه دارید! قبل از اینکه به پشتیبانی پیام دهید یا سرور را دستکاری کنید، مطمئن شوید که سایت واقعاً Server Downtime دارد و مشکل از اینترنت شما نیست.

🔸 مرحله 1: کش مرورگر خود را پاک کنید یا از یک مرورگر دیگر (حالت Incognito) استفاده کنید.

🔸 مرحله 2: از ابزارهای آنلاین جهانی برای تست وضعیت سایت استفاده کنید.

ابزارهای پیشنهادی برای بررسی Down شدن سایت:

• Check-host.net
• Host-tracker.com
• Pingdom

اگر این ابزارها نشان دادند که سایت در همه جا قرمز (Red) است، یعنی قطعی سراسری است. اما اگر فقط برای شما باز نمی‌شود، مشکل از ISP اینترنت شماست.

2- بررسی دسترسی به سرور (Ping و SSH)

آیا کل سرور خاموش شده یا فقط وب‌سایت بالا نمی‌آید؟ برای فهمیدن این موضوع:

الف) پینگ گرفتن (Ping):

در CMD ویندوز یا ترمینال لینوکس/مک دستور زیر را بزنید:

ping yourdomain.com

ping yourdomain.com

یا

ping SERVER_IP_ADDRESS

ping SERVER_IP_ADDRESS

اگر پاسخ (Reply) دریافت کردید، یعنی سرور روشن است و به شبکه متصل است. مشکل احتمالاً نرم‌افزاری است.

ب) اتصال SSH:

سعی کنید با نرم‌افزاری مثل Putty یا ترمینال به سرور وصل شوید. اگر SSH وصل شد، خبر خوبی است! یعنی سیستم عامل سالم است.

3 کدهای خطا (Status Codes) را بررسی کنید

مرورگر چه پیامی به شما می‌دهد؟ این کدها سرنخ اصلی هستند، زیرا هر خطایی یک پیام دارد. این پیام‌ها را بشناسید:

4- منابع سرور را چک کنید (Resource Usage)

یکی از علل شایع از دسترس خارج شدن سایت، اتمام منابع است. اگر به SSH دسترسی دارید، ممکن است سرور زیر فشار باشد. پر شدن رم یا CPU باعث از دسترس خارج شدن سایت می‌شود.

🔸 دستور htop یا top را اجرا کنید:

htop

htop

به Load Average و میزان مصرف RAM دقت کنید. اگر Load Average بسیار بالاتر از تعداد هسته‌های CPU شماست، سرور زیر فشار سنگین است.

🔸 فضای دیسک را چک کنید: گاهی پر شدن هارد باعث توقف سرویس‌ها می‌شود.

df -h

df -h

اگر Usage روی 100% بود، باید فایل‌های لاگ یا بکاپ‌های قدیمی را پاک کنید.

🔸وضعیت حافظه را بررسی کنید:

free -m

free -m

در صورتی که منابع شما به حدودی که در جدول ذکر شده برسد اقدامات زیر را انجام دهید یا به فکر ارتقا سرور خود باشید.

5- بررسی لاگ‌های سیستم (Logs)

لاگ‌ها جعبه سیاه سرور شما هستند. اگر ندانید چرا سایت قطع شده، لاگ‌ها به شما می‌گویند.

مسیرهای متداول لاگ های مهم در سرورهای لینوکسی:

با دستور tail آخرین خطوط خطاها را مشاهده کنید:

# 50 خط آخر لاگ Apache
tail -50 /var/log/apache2/error.log

# مشاهده زنده لاگ
tail -f /var/log/apache2/error.log

# 50 خط آخر لاگ Apache
tail -50 /var/log/apache2/error.log

# مشاهده زنده لاگ
tail -f /var/log/apache2/error.log

به دنبال کلماتی مثل Error، Fatal ، Panic Warning یاOut of memory بگردید.

6- آخرین تغییرات را بررسی کنید

در ۲۴ ساعت گذشته چه تغییری داده اید؟ در ادامه چند نمونه از سوالات کلیدی که باید از خودتان بپرسید را ذکر کرده ایم:

• آیا پلاگین یا قالب جدیدی نصب کردید؟
• آیا کدهای قالب یا فایلی را ویرایش کردید؟
• آیا تنظیمات DNS را تغییر دادید؟
• آیا آپدیتی انجام دادید؟
• آیا بکاپی ریستور کردید؟

🔸 برای مشاهده آخرین فایل های تغییر یافته سرورهای لینوکس از کد زیر استفاده کنید:

find /var/www -mtime -1 -type f

find /var/www -mtime -1 -type f

7- بررسی وضعیت سرویس‌ها (Services)

گاهی اوقات سرور روشن است، اما سرویس وب (مثل Apache یا Nginx) یا دیتابیس (MySQL/MariaDB) متوقف شده است.

با دستورهای زیر وضعیت سرویس ها را چک کنید:

systemctl status nginx
systemctl status mysql

systemctl status nginx
systemctl status mysql

اگر سرویس failed یا dead بود، با دستور زیر سعی کنید آن را استارت کنید:

systemctl start nginx

systemctl start nginx

راهکار دیگر ریستارت کردن این سرویس های حیاتی است. دقت داشته باشید، کل سرور را ریستارت نکنید مگر مجبور شوید! اول سرویس‌ها را جداگانه ریستارت کنی با دستورهای زیر Restart کنید.

# ریستارت Apache
systemctl restart apache2

# ریستارت Nginx
systemctl restart nginx

# ریستارت MySQL
systemctl restart mysql

# ریستارت PHP-FPM
systemctl restart php8.2-fpm

# ریستارت Apache
systemctl restart apache2

# ریستارت Nginx
systemctl restart nginx

# ریستارت MySQL
systemctl restart mysql

# ریستارت PHP-FPM
systemctl restart php8.2-fpm

ترتیب پیشنهادی برای ریستارت:

1. وب‌سرور (Apache/Nginx)
        ⬇️
2. PHP-FPM
        ⬇️
3. MySQL/MariaDB
        ⬇️
4. سایر سرویس‌ها
        ⬇️
5. کل سرور (آخرین گزینه)

8- تماس با پشتیبانی هاستینگ (ارسال تیکت موثر)

کمک حرفه ای بگیرید. اگر مراحل بالا را انجام دادید و مشکل حل نشد، یا اگر سرور اصلاً پینگ ندارد، وقت آن است که با میزبان خود تماس بگیرید.

چگونه تیکت بزنیم که سریع جواب بگیریم؟

تیکت درست به معنای پاسخ سریعتر است. به جای نوشتن “سایت من بالا نمی‌آید“، این اطلاعات را بدهید:

1. IP سرور و نام سرویس.
2. نتیجه دستور Ping و Traceroute (MTR).
3. اقداماتی که خودتان انجام دادید (مثلاً: “Apache را ریستارت کردم اما خطا داد”).
4. اسکرین‌شات از خطای مرورگر.

9- اطلاع‌رسانی به کاربران

اگر قطعی قرار است بیش از چند دقیقه طول بکشد، پنهان‌کاری نکنید و سعی کنید با کاربران ارتباط شفاف داشته باشید. هیچ چیز بدتر از این نیست که کاربران ندانند چه خبر است!

• در شبکه‌های اجتماعی اعلام کنید که از مشکل آگاهید و در حال بررسی هستید.
• اگر می‌توانید، یک صفحه “در حال تعمیر” (Maintenance Mode) سبک html بالا بیاورید.این کار اعتماد کاربران را حفظ می‌کند و از سیل تیکت‌های تکراری جلوگیری می‌کند.
• ایمیل به مشتریان VIP
• پیامک برای موارد حساس

نمونه پیام مناسب:

🔧 سرویس ما موقتاً در دسترس نیست. تیم فنی در حال رفع مشکل است و پیش‌بینی می‌کنیم تا ساعت XX:XX سرویس برگردد. از صبر شما متشکریم.

10- بازیابی بکاپ سرور

اگر متوجه شدید که فایل‌های سیستمی خراب شده‌اند، سایت هک شده یا دیتابیس قابل تعمیر نیست، باید به سراغ بکاپ بروید.

مستند سازی و رفع مشکل داون شدن سرور

سعی کنید از بحران ها یاد بگیرید. بعد از حل مشکل، کار شما هنوز تمام نشده! این موارد را مستند کنید:

چک‌لیست مستندسازی:

• ☐ زمان شروع و پایان قطعی
• ☐ علت اصلی مشکل
• ☐ اقداماتی که انجام شد
• ☐ زمان صرف شده برای هر مرحله
• ☐ راهکار پیشگیری برای آینده

📌 برای پیشگیری از تکرار موارد زیر را رعایت کنید:

جمع‌بندی؛ مدیریت قطعی سرور با آرامش

در این مقاله 10 اقدام حیاتی هنگام داون شدن سرور را بررسی کردیم. دیدیم که حفظ خونسردی، بررسی کدهای خطا، چک کردن منابع و لاگ‌ها، مهم‌ترین قدم‌ها برای عیب‌یابی هستند. به یاد داشته باشید که Down شدن سایت ممکن است برای هر سرویسی، حتی گوگل هم اتفاق بیفتد؛ تفاوت در نحوه مدیریت بحران است.

اگر سرور شما مدام دچار قطعی می‌شود، شاید زمان آن رسیده که به فکر ارتقای سرویس یا مهاجرت به یک زیرساخت پایدارتر باشید. ما در وب‌ داده کنارتان هستیم تا تجربه‌ای بدون وقفه از میزبانی وب داشته باشید. پیشنهاد ما سرور ایران وب داده با تست رایگان 24 ساعته است.

در صورتی که سوالی درباره خطاهای سرور دارید یا تجربه‌ای از قطعی‌های عجیب داشته‌اید، می‌توانید در بخش نظرات با ما در ارتباط باشید. تیم فنی ما پاسخگوی شماست. امیدوارم این مقاله از بلاگ وب‌ داده برای شما مفید بوده باشد.

سوالات متداول درباره از دسترس خارج شدن سرور