آموزش جامع مانیتورینگ هوشمند سرور مجازی (VPS) با ابزارهای Netdata و Glances

مدیریت یک سرور مجازی بدون داشتن ابزارهای نظارتی، دقیقاً مانند رانندگی با چشمان بسته در یک اتوبان شلوغ است؛ شما حرکت می‌کنید، اما نمی‌دانید چه زمانی موتور داغ می‌کند یا سوخت تمام می‌شود. آموزش مانیتورینگ سرور مجازی به شما این قدرت را می‌دهد که نبض تپنده زیرساخت خود را در دست بگیرید و قبل از اینکه کاربران با خطای “Server Down” مواجه شوند، مشکلات را شناسایی و رفع کنید. در دنیای هاستینگ سال ۲۰۲۵، پایداری سرویس دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقای کسب‌وکار شماست.

💡 برای درک بهتر اهمیت این موضوع، نگاهی به جدول زیر بیندازید:

اگر به دنبال راهی هستید که خیالتان از بابت سلامت پردازنده، رم و دیسک سرور راحت باشد، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است. ما در این آموزش، از دو ابزار قدرتمند Netdata برای تحلیل‌های گرافیکی و Glances برای بررسی‌های سریع ترمینالی استفاده خواهیم کرد.

حتماً زمانی که این مقاله را باز کرده‌اید، به دنبال راهی می‌گردید که بفهمید چرا گاهی سرعت سایتتان کم می‌شود یا مصرف منابع سرورتان بی‌دلیل بالا می‌رود. شاید هم به تازگی یک سرور لینوکس تهیه کرده‌اید و می‌خواهید از همان ابتدا حرفه‌ای عمل کنید. قول ما به شما این است: با دنبال کردن این راهنمای گام‌به‌گام، شما از یک کاربر معمولی به یک ادمین مسلط تبدیل خواهید شد که می‌تواند در کمتر از یک دقیقه، منبع هر اختلالی را پیدا کند. 😉👇

مانیتورینگ VPS با Netdata و Glances چیست؟

در پاسخ به این سوال که این ابزارها اصلاً چه هستند، باید بگوییم که ما با دو رویکرد متفاوت اما مکمل روبرو هستیم. Netdata یک سیستم مانیتورینگ توزیع‌شده و بسیار سبک است که داده‌ها را به صورت ثانیه‌ای جمع‌آوری کرده و در یک داشبورد وب بسیار زیبا نمایش می‌دهد. از سوی دیگر، Glances ابزاری مبتنی بر پایتون است که اجازه می‌دهد در محیط ترمینال (بدون نیاز به مرورگر)، نمایی کلی از وضعیت سیستم را مشاهده کنید.

تشبیه کاربردی: اگر سرور شما یک آپارتمان در یک ساختمان بزرگ (دیتاسنتر) باشد، Glances مانند نگاه کردن از چشمی در به راهرو است تا ببینید چه کسی پشت در است؛ اما Netdata مانند یک سیستم دوربین مداربسته پیشرفته است که تمام زوایای خانه را با جزئیات کامل و نمودارهای رنگی به شما نشان می‌دهد.

📝ساختار عملکردی:

کاربر (مرورگر/SSH)
      ⬇️
[ سرور مجازی شما ]
      ⬇️
┌──────────────┐      ┌──────────────┐
│   Netdata    │ <──> │   Glances    │
│ (پنل وب 19999)│      │ (محیط کنسول)  │
└──────────────┘      └──────────────┘
      ⬇️
پایش CPU، RAM، دیسک و شبکه

🔸 نکته فنی: طبق آمارهای سال 2024، ابزار Netdata به دلیل بهینه‌سازی بالا، تنها حدود 1٪ از توان CPU سرور را برای فعالیت خود اشغال می‌کند که برای سرورهای با منابع محدود فوق‌العاده است.

چرا به مانیتورینگ هوشمند سرور مجازی نیاز داریم؟

شاید بپرسید “وقتی سایت من به خوبی کار می‌کند، چه نیازی به نصب نرم‌افزار اضافی دارم؟”. پاسخ ساده است: پیشگیری بهتر از درمان است. عیب‌یابی کندی سرور مجازی بدون داشتن داده‌های قبلی، مانند حدس زدن علت بیماری بدون انجام آزمایش خون است.

• شناسایی فرآیندهای پرمصرف: گاهی یک اسکریپت کوچک یا یک افزونه وردپرس می‌تواند تمام رم سرور را ببلعد؛ مانیتورینگ به شما می‌گوید آن “مجرم” دقیقاً کیست.
• جلوگیری از حملات سایبری: افزایش ناگهانی ترافیک ورودی در نمودارهای شبکه Netdata می‌تواند نشانه‌ای از شروع یک حمله DDoS باشد.
• بهینه‌سازی هزینه‌ها: با مشاهده مصرف واقعی منابع، متوجه می‌شوید که آیا واقعاً به ارتقای سرور نیاز دارید یا با بهینه‌سازی کدها مشکل حل می‌شود.
• پایداری سرویس: با تنظیم هشدارها، قبل از اینکه دیسک سرور ۱۰۰٪ پر شود و دیتابیس از کار بیفتد، مطلع می‌شوید.

پیش‌نیازهای نصب و مانیتورینگ VPS با Netdata و Glances

قبل از شروع مراحل نصب، اطمینان حاصل کنید که شرایط زیر مهیاست:

• یک سرور مجازی با سیستم‌عامل لینوکس (Ubuntu 20.04/22.04 یا CentOS 7/8/9 توصیه می‌شود).
• دسترسی به کاربر root یا کاربری با سطح دسترسی sudo.
• باز بودن پورت19999 در فایروال سرور (برای دسترسی به پنل وب Netdata).

آموزش نصب و کانفیگ Netdata روی لینوکس

در این بخش همراه تیم وب‌داده باشید تا به صورت عملی و گام‌به‌گام، مانیتورینگ لحظه‌ای را روی سرور خود فعال کنیم. نصب Netdata بسیار ساده است و نیاز به دانش فنی پیچیده‌ای ندارد.

🔸 برای راه‌اندازی سریع در این آموزش از اسکریپت خودکار (Kickstart) استفاده می‌کنیم که تمامی وابستگی‌ها را خودکار نصب می‌کند.

مرحله 1: نصب با دستور تک‌خطی

وارد ترمینال (SSH) سرور خود شوید و دستور زیر را اجرا کنید:

wget -O /tmp/netdata-kickstart.sh https://get.netdata.cloud/kickstart.sh && sh /tmp/netdata-kickstart.sh

wget -O /tmp/netdata-kickstart.sh https://get.netdata.cloud/kickstart.sh && sh /tmp/netdata-kickstart.sh

bash <(curl -Ss https://get.netdata.cloud/kickstart.sh) --disable-telemetry

bash <(curl -Ss https://get.netdata.cloud/kickstart.sh) --disable-telemetry

یا اگر wget ندارید، از curl استفاده کنید:

curl https://get.netdata.cloud/kickstart.sh > /tmp/netdata-kickstart.sh && sh /tmp/netdata-kickstart.sh

curl https://get.netdata.cloud/kickstart.sh > /tmp/netdata-kickstart.sh && sh /tmp/netdata-kickstart.sh

http://YOUR_SERVER_IP:19999

http://YOUR_SERVER_IP:19999

◀️ مشاهده مصرف منابع سرور در لحظه: در سمت راست داشبورد، دسته‌بندی‌های مختلفی مثل CPU، Memory، Disks و Networking را می‌بینید. با کلیک روی هر کدام، نمودارهای ثانیه‌ای باز می‌شوند که به صورت زنده (Real-time) آپدیت می‌شوند.

📌 یادآوری امنیتی: اگر صفحه باز نشد، احتمالاً فایروال شما پورت را بسته است. برای باز کردن پورت:

در Ubuntu/Debian:

sudo ufw allow 19999/tcp
sudo ufw reload

sudo ufw allow 19999/tcp
sudo ufw reload

در CentOS/RHEL:

sudo firewall-cmd --permanent --add-port=19999/tcp
sudo firewall-cmd --reload

sudo firewall-cmd --permanent --add-port=19999/tcp
sudo firewall-cmd --reload

⚠️ نکته امنیتی مهم: دسترسی به پورت 19999 را فقط برای IP خودتان محدود کنید یا از احراز هویت استفاده کنید تا اطلاعات حساس سرور فاش نشود. برای محدود کردن دسترسی به IP خاص:

sudo ufw allow from YOUR_IP_ADDRESS to any port 19999

sudo ufw allow from YOUR_IP_ADDRESS to any port 19999

آموزش کار با ابزار Glances در ترمینال

گاهی اوقات دسترسی به مرورگر ندارید یا می‌خواهید خیلی سریع حین کار در SSH وضعیت را چک کنید. اینجا جایست که Glances به کمک شما می‌آید.

نصب Glances در سرور مجازی

برای نصب روی Ubuntu/Debian:

sudo apt update && sudo apt install glances -y

sudo apt update && sudo apt install glances -y

برای نصب روی CentOS/RHEL:

sudo yum install epel-release -y && sudo yum install glances -y

sudo yum install epel-release -y && sudo yum install glances -y

نصب از طریق pip (روش پیشنهادی برای آخرین نسخه):

pip install glances

pip install glances

نحوه اجرا و کلیدهای میانبر

کافیست در ترمینال تایپ کنید:

glances

glances

حالا شما با یک محیط رنگی روبرو هستید که وضعیت منابع را به صورت زنده نشان می‌دهد.

سیستم رنگ‌بندی Glances

رنگ‌ها در Glances معنای خاصی دارند:

• 🟢 سبز: همه چیز عالی است (OK – زیر 50%)
• 🔵 آبی: نیاز به توجه (Careful – 50-70%)
• 🟣 بنفش: هشدار (Warning – 70-90%)
• 🔴 قرمز: وضعیت بحرانی (Critical – بالای 90%)

کلیدهای میانبر مهم

حالت Client-Server در Glances

می‌توانید Glances را به صورت سرور اجرا کنید و از کامپیوتر دیگری به آن متصل شوید:

روی سرور:

glances -s

glances -s

روی کلاینت:

glances -c SERVER_IP

glances -c SERVER_IP

یا برای دسترسی از طریق مرورگر:

glances -w

glances -w

سپس در مرورگر به آدرس http://SERVER_IP:61208 بروید.

مانیتورینگ پهنای باند و منابع در پنل وب‌داده

یکی از ویژگی‌های متمایز وب‌داده، ارائه ابزارهای نظارتی در سطح زیرساخت است. در حالی که Netdata و Glances از داخل سیستم‌عامل (Guest OS) گزارش می‌دهند، پنل مدیریت وب‌داده آمار را مستقیماً از مجازی‌ساز خود استخراج می‌کند.

چرا باید هر دو را چک کنیم؟

گاهی ممکن است یک بدافزار یا نفوذگر، آمارهای داخلی سیستم‌عامل را دستکاری کند تا مخفی بماند؛ اما آمار پهنای باند در پنل وب‌داده هرگز اشتباه نمی‌کند. بررسی سلامت سرور از ناحیه کاربری وب‌داده به شما اطمینان می‌دهد که:

• ترافیک مصرفی شما با آنچه در لینوکس می‌بینید همخوانی دارد
• هیچ فرآیند مخفی‌ای منابع شبکه را مصرف نمی‌کند
• مصرف واقعی پهنای باند دقیقاً محاسبه می‌شود

✅ مزایای پنل وب‌داده:

• مشاهده نمودارهای ترافیک در بازه‌های روزانه، هفتگی و ماهانه
• پایش وضعیت پایداری (Uptime) بدون نیاز به نصب هیچ نرم‌افزاری
• امکان مشاهده وضعیت سخت‌افزاری اختصاص یافته به VPS
• مقایسه همزمان آمار Hypervisor با آمار Guest OS

سناریوی واقعی: عیب‌یابی کندی سرور در کمتر از ۱ دقیقه

اجازه دهید یک تجربه واقعی از تیم پشتیبانی وب‌داده در سال 2025 را با شما به اشتراک بگذارم. یکی از کاربران از کندی شدید وب‌سایت خود شکایت داشت که تنها در ساعات خاصی از روز رخ می‌داد.

مراحل عیب‌یابی:

1. بررسی اولیه با Glances: ابتدا وارد محیط Glances شدیم؛ رنگ قرمز در بخش I/O Wait خودنمایی می‌کرد. این یعنی دیسک تحت فشار است، نه پردازنده یا رم.
2. تحلیل عمیق با Netdata: سپس به Netdata مراجعه کردیم و در بخش Disk Analysis متوجه شدیم یک فرآیند logrotate در حال نوشتن حجم عظیمی از داده‌های بیهوده است. لاگ‌های خطای Apache به اشتباه هر ثانیه صدها خط می‌نوشتند.
3. شناسایی ریشه مشکل: با بررسی کانفیگ Apache، متوجه شدیم یک افزونه وردپرس معیوب، هر بار که صفحه‌ای لود می‌شد، یک خطای PHP تولید می‌کرد که در لاگ ثبت می‌شد.
4. رفع مشکل: با غیرفعال کردن آن افزونه و پاک کردن لاگ‌های قدیمی، سرعت سایت بلافاصله به حالت عادی برگشت.

⏱️ زمان کل عیب‌یابی: کمتر از 5 دقیقه!

این مثال نشان می‌دهد که اگر فقط به top ساده لینوکس اکتفا می‌کردیم، شاید ساعت‌ها وقت صرف بررسی رم و پردازنده می‌شد، در حالی که مشکل از I/O دیسک بود.

تنظیم هشدارها و سیستم اعلان (Alerting)

مانیتورینگ بدون سیستم هشدار ناقص است. شما نمی‌توانید 24 ساعته به نمودارها زل بزنید! Netdata به شما اجازه می‌دهد هشدارهای هوشمندی تنظیم کنید که در لحظه مشکل، شما را مطلع کنند.

راه‌اندازی هشدار تلگرام

مرحله 1: ساخت ربات تلگرام

• در تلگرام، ربات @BotFather را پیدا کنید.
• دستور /newbot را ارسال کنید.
• نام و username برای ربات انتخاب کنید.

توکن ربات را کپی کنید (مثال: 123456789:ABCdefGHIjklMNOpqrsTUVwxyz)

مرحله 2: دریافت Chat ID

برای دریافت Chat ID شخصی:

• ربات @myidbot را پیدا کنید.
• دستور /getid را ارسال کنید.
• عدد دریافتی Chat ID شماست (مثال: 123456789)

برای دریافت Group ID

• یک گروه جدید بسازید.
• ربات خودتان و @myidbot را به گروه اضافه کنید.
• دستور /getgroupid@myidbot را در گروه ارسال کنید .
• عدد دریافتی Group ID شماست (با - شروع می‌شود، مثال: -987654321)

مرحله 3: تنظیم Netdata

فایل کانفیگ را باز کنید:

cd /etc/netdata
sudo ./edit-config health_alarm_notify.conf

cd /etc/netdata
sudo ./edit-config health_alarm_notify.conf

در این فایل، بخش Telegram را پیدا کرده و تنظیمات زیر را اعمال کنید:

###############################################################################
# telegram (telegram.org) global notification options

SEND_TELEGRAM="YES"
TELEGRAM_BOT_TOKEN="123456789:ABCdefGHIjklMNOpqrsTUVwxyz"
DEFAULT_RECIPIENT_TELEGRAM="-987654321"

###############################################################################
# telegram (telegram.org) global notification options

SEND_TELEGRAM="YES"
TELEGRAM_BOT_TOKEN="123456789:ABCdefGHIjklMNOpqrsTUVwxyz"
DEFAULT_RECIPIENT_TELEGRAM="-987654321"

توضیحات:

• SEND_TELEGRAM="YES" → فعال‌سازی هشدارهای تلگرام
• TELEGRAM_BOT_TOKEN → توکنی که از BotFather گرفتید
• DEFAULT_RECIPIENT_TELEGRAM → Chat ID یا Group ID که هشدارها به آن ارسال شود

مرحله 4: تست هشدارها

پس از ذخیره فایل، با دستور زیر هشدارها را تست کنید:

# تبدیل به کاربر netdata
sudo su -s /bin/bash netdata

# فعال‌سازی حالت دیباگ
export NETDATA_ALARM_NOTIFY_DEBUG=1

# ارسال تست هشدار
/usr/libexec/netdata/plugins.d/alarm-notify.sh test

# تبدیل به کاربر netdata
sudo su -s /bin/bash netdata

# فعال‌سازی حالت دیباگ
export NETDATA_ALARM_NOTIFY_DEBUG=1

# ارسال تست هشدار
/usr/libexec/netdata/plugins.d/alarm-notify.sh test

اگر همه چیز درست باشد، در عرض چند ثانیه یک پیام تستی در تلگرام دریافت خواهید کرد.

تنظیم آستانه هشدارها

می‌توانید آستانه‌های هشدار را سفارشی کنید. مثلاً برای هشدار RAM:

sudo ./edit-config health.d/ram.conf

sudo ./edit-config health.d/ram.conf

و تنظیمات زیر را اضافه کنید:

alarm: ram_usage
on: system.ram
lookup: average -1m unaligned of used
units: %
every: 10s
warn: $this > 80
crit: $this > 95
info: RAM usage is critically high
to: sysadmin

alarm: ram_usage
on: system.ram
lookup: average -1m unaligned of used
units: %
every: 10s
warn: $this > 80
crit: $this > 95
info: RAM usage is critically high
to: sysadmin

توضیح پارامترها:

• warn: $this > 80 → هشدار زرد وقتی RAM بالای 80% رسید
• crit: $this > 95 → هشدار قرمز وقتی RAM بالای 95% رسید
• every: 10s → بررسی هر 10 ثانیه
• to: sysadmin → ارسال به گروه sysadmin

پس از تغییرات، Netdata را ری‌استارت کنید:

sudo systemctl restart netdata

sudo systemctl restart netdata

• RAM: Warning: 80%, Critical: 90%
• CPU: Warning: 75%, Critical: 90%
• Disk: Warning: 80%, Critical: 90%
• Load Average: بر اساس تعداد هسته‌ها

نتیجه‌گیری: سلامت سرور با مانیتورینگ سرور مجازی با ابزارهای Netdata و Glances

در این مقاله آموختیم که مانیتورینگ سرور مجازی نه یک کار لوکس، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از مدیریت حرفه‌ای زیرساخت است. با استفاده از ترکیب Netdata برای تحلیل‌های بصری عمیق و Glances برای عیب‌یابی‌های سریع دم‌دستی، شما به ابزارهای قدرتمندی مجهز شده‌اید که پایداری کسب‌وکارتان را تضمین می‌کنند.

چک‌لیست پیشنهادی ما برای مانیتورینگ سرور:

✅ روزانه:

• یک نگاه سریع به داشبورد Netdata (کمتر از 1 دقیقه)
• چک کردن Uptime و Load Average در پنل وب‌داده

✅ هفتگی:

• بررسی نمودارهای مصرف منابع در 7 روز گذشته
• چک کردن لاگ‌های هشدار (Alerts Log) در Netdata
• تست سیستم ارسال هشدار

✅ ماهانه:

• آپدیت Netdata و Glances به آخرین نسخه
• بررسی Disk Usage و پاک‌سازی فایل‌های غیرضروری
• بررسی تنظیمات هشدارها و به‌روزرسانی آستانه‌ها در صورت نیاز

✅ فصلی (هر 3 ماه):

• تحلیل عمیق ترندهای مصرف منابع
• بررسی نیاز به ارتقا یا کاهش منابع سرور
• بررسی امنیت و به‌روزرسانی پسوردهای دسترسی به پنل‌ها

نکات طلایی برای موفقیت:

• 🔸 مانیتورینگ ثانیه‌ای کلید طلایی پایداری سایت‌های پرترافیک است.
• 🔸 هشدارهای هوشمند نصف کار را انجام می‌دهند – تنظیمات را براساس شرایط واقعی سرور خود تنظیم کنید.
• 🔸 امنیت پنل مانیتورینگ را جدی بگیرید و هرگز آن را بدون لایه حفاظتی در اینترنت رها نکنید.

اطلاعات صنعتی (2025-2026)

طبق گزارش‌های صنعت هاستینگ، در سال‌های 2025-2026، استفاده از مانیتورینگ‌های مبتنی بر هوش مصنوعی (AI-driven alerts) به استاندارد جدید دیتاسنترها تبدیل خواهد شد. Netdata نیز در نسخه‌های جدید، قابلیت Anomaly Detection با ML را داخلی کرده که بدون نیاز به تنظیمات پیچیده، رفتارهای غیرعادی را شناسایی می‌کند.

امیدواریم این آموزش از بلاگ وب‌داده برای شما مفید بوده باشد. اگر در هر مرحله از نصب یا تحلیل داده‌ها با سوالی روبرو شدید، حتماً در بخش نظرات با ما در میان بگذارید؛ کارشناسان ما آماده راهنمایی شما هستند.

🚀 همین حالا اولین قدم را بردارید و نبض سرور خود را با Netdata بگیرید!

سرور مجازی وب داده

VPS وب داده با حضور قدرتمند در بیش از 9 لوکیشن استراتژیک در سراسر جهان…

برای مشاهده موقعیت‌های
سرور های مجازی وب‌داده
روی دکمه زیر کلیک کنید

خرید سرور مجازی

سوالات متداول از مانیتورینگ VPS رایگان با ابزارهای Netdata و Glances

# فقط IP خودتان
sudo ufw delete allow 19999/tcp
sudo ufw allow from YOUR_IP to any port 19999

# فقط IP خودتان
sudo ufw delete allow 19999/tcp
sudo ufw allow from YOUR_IP to any port 19999

# نصب Apache utilities
sudo apt install apache2-utils

# ساخت فایل رمز
sudo htpasswd -c /etc/netdata/.htpasswd admin

# فعال‌سازی در Netdata
sudo ./edit-config netdata.conf

# نصب Apache utilities
sudo apt install apache2-utils

# ساخت فایل رمز
sudo htpasswd -c /etc/netdata/.htpasswd admin

# فعال‌سازی در Netdata
sudo ./edit-config netdata.conf

[web]
    bind to = localhost

[web]
    bind to = localhost