چرا پینگ سرور روی ایرانسل و همراه اول فرق دارد؟

اختلاف پینگ ایرانسل و همراه اول روی یک سرور، تقریباً هیچ ربطی به قدرت آن سرور ندارد. ریشه آن مسیری است که بسته داده از آنتن اپراتور تا پورت دیتاسنتر طی می‌کند. این دو اپراتور دو شبکه مستقل با دو شماره AS جدا هستند و هر کدام تصمیم می‌گیرد ترافیک خروجی‌اش را از کجا تحویل بدهد.

بخش مسیر	در کنترل کیست	چطور آن را ببینید
رابط رادیویی، از گوشی تا دکل	اپراتور	تکرار تست در ساعت‌های مختلف
شبکه انتقال اپراتور تا نقطه تحویل	اپراتور	گام‌های ابتدایی traceroute از گوشی
مسیر میان دو شبکه	اپراتور و آپ‌استریم میزبان	گامی که شماره AS در آن عوض می‌شود
سوئیچ دیتاسنتر و خود سرور	میزبان و شما	اجرای mtr از خود سرور

دو کاربر در یک شهر، با یک اپلیکیشن و یک سرور، می‌توانند دو تجربه متفاوت داشته باشند. برای اینکه بدانید این اختلاف از کجا می‌آید، مسیر را از همان دکل بالای سر کاربر تا پورت سرور باز می‌کنیم و در راه، شماره AS هر دو اپراتور و راه دیدن مسیرشان را هم می‌آوریم.

مسیر بسته از گوشی تا سرور؛ پینگ ایرانسل و همراه اول از کجا جدا می‌شود؟

هر بسته داده چهار بخش جدا را طی می‌کند: رابط رادیویی اپراتور، شبکه انتقال همان اپراتور، مسیر بین دو شبکه تا شبکه میزبان، و سوئیچ و پورت دیتاسنتر. سه بخش اول در اختیار اپراتور و آپ‌استریم است و تنها بخش چهارم به انتخاب شما بستگی دارد.

سهم رابط رادیویی؛ چرا عدد روی موبایل ثابت نمی‌ماند

استاندارد 3GPP در گزارش TR 37.910 سهم شبکه رادیویی را جدا از بقیه مسیر می‌سنجد و تعریف‌هایش را از گزارش ITU-R M.2410 با عنوان «الزامات کمینه کارایی رابط‌های رادیویی IMT-2020» می‌گیرد. معنای عملی این جدا بودن آن است که پیش از ورود بسته به شبکه ثابت، بخشی از تاخیر همان‌جا در رابط رادیویی افزوده شده است.

رابط رادیویی بستری مشترک است و زمان‌بندی ارسال هر گوشی را خود سلول تعیین می‌کند. پس هرچه شمار کاربران فعال روی یک دکل بیشتر باشد یا سیگنال ضعیف‌تر شود، نوبت هر بسته دیرتر می‌رسد. به همین دلیل یک تست در ساعت چهار بامداد و همان تست در ساعت ده شب دو جواب می‌دهند، در حالی که چیزی در سرور عوض نشده است.

شبکه انتقال اپراتور تا نقطه تحویل ترافیک

بعد از رابط رادیویی، ترافیک وارد شبکه انتقال خود اپراتور می‌شود و تا نقطه تحویل جلو می‌رود. این مسیر در هر استان و برای هر اپراتور یکسان نیست و راه دیدنش، خروجی traceroute از همان سیم‌کارت است.

شبکه دیتاسنتر و خود سرور

این بخش هم سهمی دارد. صف شدن بسته‌ها روی پورت اشباع‌شده، قواعد فایروال پرتعداد و رقابت برای CPU روی یک ماشین پرازدحام هر سه می‌توانند چند میلی‌ثانیه اضافه کنند. تفاوتش با سه بخش قبلی آن است که اندازه‌گیری و اصلاحش در دست خودتان است.

پیرینگ، ترانزیت و شماره AS اپراتورها؛ تصمیم‌گیر اصلی تاخیر

ترافیک هر اپراتور باید به شبکه‌ای برسد که سرور شما در آن است. این تحویل سه شکل دارد: پیرینگ مستقیم، پیرینگ در یک نقطه تبادل ترافیک، یا ترانزیت از یک شبکه بالادست. انتخاب میان این سه، بیشترین اختلاف را می‌سازد.

تفاوت پیرینگ و ترانزیت در اصطلاح رایج شبکه

در اصطلاح رایج صناعت شبکه، پیرینگ یعنی دو شبکه فقط ترافیک خودشان و مشتریانشان را رد و بدل می‌کنند و معمولاً پولی جابه‌جا نمی‌شود. ترانزیت یعنی یک شبکه به بالادست پول می‌دهد تا دسترسی به بقیه اینترنت را فراهم کند. این دو واژه در هیچ RFC تعریف نشده‌اند و قرارداد عملی اپراتورها هستند.

نوع اتصال	شمار شبکه واسط	چرا اهمیت دارد
پیرینگ مستقیم	صفر	سیاست مسیر دست همان دو شبکه است
پیرینگ در نقطه تبادل ترافیک	صفر، روی بستر مشترک لایه ۲	ترافیک داخل کشور می‌ماند
ترانزیت از یک شبکه بالادست	یک یا بیشتر	ظرفیت و سیاست شبکه میانی هم اضافه می‌شود

شماره AS ایرانسل و همراه اول و راه بررسی مسیر

هر اپراتور یک شبکه خودگردان با شماره AS مستقل است و همین شماره، واحد تصمیم‌گیری در مسیریابی اینترنت است. شماره‌های ثبت‌شده در پایگاه داده RIPE NCC:

اپراتور	شماره AS	نام ثبت‌شده در رجیستری
ایرانسل	AS44244	نام IranCell-AS، سازمان Iran Cell Service and Communication Company
همراه اول	AS197207	نام MCCI-AS، سازمان Mobile Communication Company of Iran PLC

هر دو رکورد را می‌توانید خودتان در پایگاه داده RIPE NCC جست‌وجو کنید. کاربرد عملی‌اش این است: در خروجی traceroute، گامی که شماره AS در آن از AS44244 یا AS197207 به شماره دیگری عوض می‌شود، همان نقطه‌ای است که ترافیک شبکه اپراتور را ترک می‌کند. اختلاف پینگ ایرانسل و همراه اول معمولاً بعد از همین نقطه پیدا می‌شود. کیفیت این مسیر برای هر کاربر و هر ساعت فرق می‌کند، پس عددش را فقط اندازه‌گیری خودتان می‌گوید.

نقطه تبادل ترافیک چه کاری انجام می‌دهد

نقطه تبادل ترافیک، همان IXP، جایی است که چند شبکه روی یک بستر مشترک وصل می‌شوند. سند RFC 7947 این نقاط را «تسهیلات اتصال داده IP برای مشارکت‌کنندگان» توصیف می‌کند که معمولاً روی بستر مشترک لایه ۲ مانند اترنت اجرا می‌شوند. همین سند می‌گوید «سرباری که با اتصال متقابل انبوه همراه است می‌تواند مشکلات مقیاس عملیاتی قابل‌توجهی ایجاد کند» و راه‌حلش route server است.

نتیجه عملی‌اش این است: اگر شماره AS در خروجی traceroute یک‌جا از اپراتور به شبکه میزبان عوض شد و شبکه سومی میان آن دو نبود، تحویل مستقیم انجام شده و ترافیک داخل کشور مانده است.

چرا BGP زمان را معیار انتخاب مسیر نمی‌گیرد

پروتکلی که مسیر میان شبکه‌ها را انتخاب می‌کند BGP است و معیار انتخابش زمان نیست. RFC 4271 فرآیند تصمیم را بر پایه ترجیح سیاستی می‌چیند. درباره LOCAL_PREF می‌گوید «درجه ترجیح بالاتر باید انتخاب شود» و درباره MULTI_EXIT_DISC در شرایط برابر «نقطه خروج با متریک کمتر ترجیح داده می‌شود»؛ این متریک به همسایه‌های دیگر منتشر نمی‌شود، هرچند همان سند انتشارش روی iBGP را مجاز می‌داند. هیچ‌کدام میلی‌ثانیه را نمی‌سنجند.

یک سند IETF همین کمبود را صریح می‌گوید: پیش‌نویس BGP Performance-aware Routing Mechanism در کارگروه IDR. نسخه ۰۶ آن در ۱ مارس ۲۰۲۶ منتشر شد و در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ منقضی شده، پس سند جاری نیست و فقط به‌عنوان تحلیل مسئله به آن ارجاع می‌دهیم. در خلاصه‌اش آمده BGP «متریک تاخیر شبکه را در فرآیند انتخاب مسیر به کار نمی‌گیرد» و مسیر برگزیده «ممکن است از نگاه تجربه مشتری بهترین نباشد».

اندازه‌گیری درست؛ چطور پینگ ایرانسل و همراه اول را بسنجیم؟

سنجش باید از دو سمت انجام شود: از گوشی کاربر روی سیم‌کارت هر اپراتور، و از خود سرور به سمت بیرون. چون مسیر رفت و برگشت یکی نیست، هیچ‌یک از این دو به‌تنهایی تصویر کامل را نمی‌دهد.

از گوشی؛ روش عملی روی اندروید و iOS

1. روی هر گوشی یک ابزار شبکه نصب کنید که ping و traceroute داشته باشد؛ در اندروید Termux و در iOS اپلیکیشن‌های دسته network utility.
2. داده موبایل را روشن و وای‌فای را خاموش کنید تا تست از مسیر اپراتور برود.
3. به نشانی IP سرور خودتان ping بزنید، نه به سروری خارج از کشور؛ هدف، همان مسیری است که کاربران شما طی می‌کنند.
4. دست‌کم ۶۰ نمونه بگیرید و traceroute را هم یک بار اجرا کنید.
5. همین کار را روی سیم‌کارت اپراتور دوم، در همان نقطه و همان ساعت تکرار کنید؛ فقط این‌طور دو عدد قابل مقایسه‌اند.
6. کل مجموعه را در سه بازه صبح، ساعت اوج شب و نیمه‌شب تکرار کنید.

از سرور؛ دستورهای mtr و traceroute به سمت نشانی خودتان

ابزار mtr هر دو کار ping و traceroute را انجام می‌دهد و آمار هر گام را پیوسته به‌روز می‌کند. روی بیشتر توزیع‌های لینوکس پیش‌فرض نصب نیست و به دسترسی ریشه نیاز دارد. در دستورهای زیر به جای SERVER_IP نشانی سرور خودتان را بگذارید:

# نصب؛ یکی را بر اساس توزیع اجرا کنید
sudo apt install -y mtr-tiny traceroute
sudo dnf install -y mtr traceroute

# گزارش ۱۰ چرخه‌ای همه گام‌ها
sudo mtr -r -c 10 -n SERVER_IP

# فهرست گام‌ها
traceroute -n SERVER_IP

# ۶۰ نمونه خام
ping -c 60 -i 0.2 SERVER_IP

دستور اول گزارش آماری هر گام را می‌دهد، دستور دوم فهرست گام‌ها را و دستور سوم نمونه‌های خام را. اگر توزیع شما بازه ۰٫۲ ثانیه را نپذیرفت، آن گزینه را حذف کنید. مستندات mtr هشدار می‌دهد اجرای پیوسته این ابزار کارایی شبکه را پایین می‌آورد، پس دائمی‌اش نکنید. معرفی کامل‌تر ابزارها در راهنمای تست سرعت و پینگ در سرور مجازی آمده است.

خواندن خروجی و قدم بعدی

به گام آخر نگاه کنید، نه به گام‌های میانی. روترها ملزم نیستند به بسته تشخیصی پاسخ بدهند، پس بالا رفتن عدد در یک گام و برگشتش به حالت طبیعی در گام بعد نشانه مشکل نیست. تنها وقتی عدد از یک گام به بعد تا مقصد بالا می‌ماند، آن گام منبع مشکل است.

بعد از پیدا کردن آن گام، شماره AS همان گام را در رجیستری جست‌وجو کنید. اگر داخل شبکه اپراتور است، کار شما ثبت گزارش برای اپراتور و تکرار اندازه‌گیری در ساعت‌های دیگر است. اگر در شبکه آپ‌استریم میزبان است، خروجی را با شماره گام و ساعت دقیق به پشتیبانی میزبان بدهید.

عدد قابل قبول و چیزی که واقعاً مهم است

توصیه‌نامه ITU-T G.114 با عنوان «زمان انتقال یک‌طرفه» می‌گوید تاخیر یک‌طرفه زیر ۱۵۰ میلی‌ثانیه برای بیشتر کاربردها تعامل را تقریباً شفاف می‌کند و در برنامه‌ریزی شبکه نباید از ۴۰۰ میلی‌ثانیه فراتر برود. این حدی برای کاربرد تعاملی است، نه معیار مقایسه دو اپراتور داخلی؛ مسیر داخل کشور معمولاً خیلی زیر این حد می‌ماند.

معیار کاربردی‌تر، خود توزیع اعداد شما است. میانه را بگیرید نه میانگین، چون یک نمونه خیلی بد میانگین را جابه‌جا می‌کند ولی میانه را نه. اگر میانه دو اپراتور نزدیک است اما بیشینه یکی چند برابر دیگری، مشکل نوسان است، نه فاصله.

آپ‌استریم دیتاسنتر و طراحی سرویس برای مخاطب موبایلی

انتخاب شبکه بالادست دیتاسنتر، تنها تصمیم زیرساختی است که در اختیار شماست. بقیه کار، کم کردن رفت‌وبرگشت‌هایی است که اپلیکیشن برای نمایش یک صفحه لازم دارد.

چه بپرسید و پاسخ را چطور بخوانید

• «شبکه بالادست شما کدام است و ترافیک به اپراتورها از چه مسیری تحویل می‌شود؟» پاسخ مبهم، خودش یک پاسخ است.
• «آیا در نقطه تبادل ترافیک داخلی حاضر هستید؟» پاسخ «همه ترافیکم از ترانزیت است» بد نیست، اما یک شبکه واسط بیشتر دارد.
• «امکان تست پیش از خرید وجود دارد؟» اگر نه، راهی برای تایید بقیه پاسخ‌ها ندارید و همین یک مورد تعیین‌کننده است.
• «در ساعت اوج، نوسان و گم شدن بسته چه وضعیتی دارد؟» عدد بدون بازه زمانی ارزشی ندارد.

این پاسخ‌ها را بی‌آزمون نپذیرید؛ معیار نهایی عددی است که خودتان می‌گیرید. تفاوت زیرساخت‌ها را در مقایسه دیتاسنترهای ایران ببینید.

کاهش تعداد رفت‌وبرگشت در لایه اپلیکیشن

تاخیر شبکه در تعداد رفت‌وبرگشت‌های پشت‌سرهم ضرب می‌شود. اگر نمایش یک صفحه ده رفت‌وبرگشت لازم داشته باشد که هر کدام منتظر پاسخ قبلی است، اختلاف ۲۰ میلی‌ثانیه‌ای به اختلاف ۲۰۰ میلی‌ثانیه‌ای تبدیل می‌شود؛ اگر همان ده درخواست هم‌زمان بروند، این ضریب از بین می‌رود. پس پینگ ایرانسل و همراه اول را نمی‌توان عوض کرد، اما می‌توان ضریبش را حذف کرد:

• اتصال‌ها را با keep-alive باز نگه دارید تا دست‌دادن تازه تکرار نشود.
• روی HTTP/2 یا HTTP/3 بروید تا چند درخواست روی یک اتصال هم‌زمان جابه‌جا شوند و زنجیره سری بشکند.
• در TLS از session resumption استفاده کنید تا دست‌دادن کامل برای کاربر بازگشتی تکرار نشود.
• تعداد فایل‌های ایستا را کم کنید و پاسخ‌ها را با gzip یا brotli فشرده بفرستید.
• برای رکوردهای DNS یک TTL منطقی بگذارید.
• پاسخ‌های پرتکرار را روی سرور کش کنید.

زیرساخت سرور مجازی ایران وب‌داده

سرور مجازی ایران وب‌داده در دیتاسنتر تهران و روی شبکه رسپینا میزبانی می‌شود و هر سرور IP مستقیم دارد که از اینترنت بین‌الملل هم در دسترس است؛ IPv4 و IPv6 هر دو پشتیبانی می‌شوند.

یک محدودیت را هم صریح بگوییم: در قواعد همین سرویس، استفاده برای VPN، پروکسی، پورت‌فورواردینگ و سرور کاهش پینگ مجاز نیست و سرویس تا دریافت مدارک شناسایی فعال نمی‌شود.

پرسش‌هایی که کاربران بیشتر از همه درباره اختلاف تاخیر اپراتورها می‌پرسند:

جمع‌بندی؛ اختلاف پینگ ایرانسل و همراه اول یک مسئله مسیریابی است، نه یک مسئله سخت‌افزاری. ایرانسل با AS44244 و همراه اول با AS197207 دو شبکه خودگردان جدا هستند و هر کدام تصمیم می‌گیرد ترافیک خروجی‌اش را کجا و به کدام شبکه تحویل بدهد. BGP هم که این مسیر را انتخاب می‌کند بر پایه سیاست تصمیم می‌گیرد و نه بر پایه زمان. سه کار در اختیار شماست. اول، اندازه‌گیری از سیم‌کارت هر دو اپراتور به نشانی سرور خودتان، در یک نقطه و چند ساعت، و خواندن میانه و بیشینه به جای میانگین. دوم، پیدا کردن گامی که شماره AS در آن عوض می‌شود، تا بدانید مشکل پیش از نقطه تحویل است یا بعد از آن. سوم، کم کردن رفت‌وبرگشت‌های پشت‌سرهم اپلیکیشن تا تاخیر شبکه در زمان بارگذاری ضرب نشود. از این سه، مورد آخر سریع‌ترین نتیجه را می‌دهد و به تغییری در زیرساخت نیاز ندارد. هیچ عددی را هم از پیش نپذیرید؛ عدد هر سرویس به موقعیت کاربرانش و ساعت استفاده بستگی دارد.

اگر سوالی داشتید، در بخش نظرات با ما در ارتباط باشید.

• سند RFC 4271؛ پروتکل BGP نسخه ۴ و فرآیند تصمیم مسیر
• سند RFC 7947؛ کارکرد route server در نقطه تبادل ترافیک
• پیش‌نویس منقضی‌شده IETF؛ BGP Performance-aware Routing Mechanism، نسخه ۰۶
• گزارش ITU-R M.2410؛ الزامات کمینه کارایی رابط‌های رادیویی IMT-2020
• پایگاه داده RIPE NCC؛ رکورد شماره‌های AS و شبکه‌ها