علائم هک شدن سرور، از ایمیل abuse ارائه‌دهنده تا پروسس ناشناسی که CPU را گرفته، وزن یکسانی ندارند. خروجی هر دستوری که روی سرور آلوده بزنید، از همان سیستمی می‌گذرد که دست مهاجم است. پس شاهد بیرونی را اول بخوانید و گزارش اسکنر را آخر.

  1. ارائه‌دهنده سرور: نمودار ترافیک یا ایمیل abuse.
  2. دیسک خوانده‌شده از سیستم دیگر: chkrootkit -r روی دیسک وصل‌شده در Rescue.
  3. رفتار سرور روشن: پروسس ناشناس با CPU بالا یا کلید SSH تازه.
  4. اسکنر روی همان سرور: هشدار rkhunter، که هنوز حکم نیست.

💡 قاعده وزن دادن به شاهدها

شاهد معتبر چیزی است که مهاجمِ صاحب root نتواند دستکاری‌اش کند.
✅ فایل یا پروسس مشکوک را پاک نکنید؛ شاهد است.
✅ روی سرور مجازی مدیریت شده بخشی از این وارسی‌ها کار تیم پشتیبانی است؛ روی سرور مدیریت‌نشده، همه‌اش کار خود شماست.

ترتیب وارسی از تعداد دستورها مهم‌تر است، چون مهاجم بعضی شاهدها را جعل می‌کند. خروجی ps و rkhunter روی سرور آلوده شهادت خویشاوند متهم است. قاضی چنین شهادتی را سبک‌تر از شهادت رهگذر می‌سنجد.

علائم هک شدن سرور، دیسک یک سرور روی میز کار، وصل به دستگاه دوم برای خواندن فقط‌خواندنی

کدام نشانه‌ها از بیرون سرور دیده می‌شوند؟

از بیرون دو چیز دیده می‌شود: رفتار IP شما در شبکه، و محتوای دیسک وقتی سیستم دیگری آن را بخواند. معتبرترین علائم هک شدن سرور از همین دو جا می‌آیند، چون مهاجمِ داخل سرور به هیچ‌کدام دست ندارد.

پلهشاهدچه کسی می‌تواند این شاهد را جعل کند
۱نمودار ترافیک و ایمیل abuse ارائه‌دهندههیچ‌کس از داخل سرور
۲دیسک خوانده‌شده در Rescueمهاجم، فقط پیش از خاموشی سرور
۳خروجی ps و ss، crontab و auth.logهر کسی که root گرفته
۴گزارش rkhunter و chkrootkit روی همان سرورهمان مهاجم، و مبنای آلوده propupd

ایمیل abuse و نمودار ترافیک

اعتبار بالا. ترافیک خروجی سنگین در ساعت بی‌مشتری، یا ایمیل abuse، در شبکه ثبت شده است. خارج کردن IP از لیست سیاه پیش از پیدا شدن منشأ ترافیک دوام ندارد.

دیسک خوانده‌شده از سیستم دیگر

اعتبار بالا، به شرط بوت نشدن نصب مشکوک. وقتی سرور با سیستم دیگری بالا بیاید، کد مهاجم روی دیسک اجرا نمی‌شود. README ابزار chkrootkit هم پیشنهاد می‌کند دیسک ماشین مشکوک را روی ماشینی مورد اعتماد mount کنید و با -r ریشه را به ابزار بدهید.

در Rescue، ریشه را با lsblk پیدا کنید؛ /dev/vda1 شاید /boot باشد و ریشه روی LVM اول باید فعال شود:

lsblk -f
sudo vgchange -ay
sudo lvscan

صفحه mount(8) می‌گوید ro به‌تنهایی جلوی نوشتن را نمی‌گیرد و ext4 ممکن است ژورنال را بازپخش کند. پس برای ext4 گزینه noload و برای XFS گزینه norecovery:

# ext4
sudo mount -o ro,noload /dev/DEVICE /mnt
# XFS
sudo mount -o ro,norecovery /dev/DEVICE /mnt

مقدار DEVICE را از خروجی lsblk یا lvscan بردارید. chkrootkit را اگر لازم است روی خود سیستم Rescue نصب کنید. با -r بعضی تست‌ها «not tested» می‌شوند.

sudo chkrootkit -r /mnt

🔶 خواندن دیسک بدون بوت کردن نصب مشکوک

برای خواندن دیسک بی‌آنکه نصب مشکوک بالا بیاید، سرور وب‌داده را از پنل اختصاصی در Rescue بوت کنید. دیسک را خودتان وصل کنید؛ کنسول VNC هم در همان پنل است.

پروسس، اتصال و کرون‌جاب را از داخل وارسی کنید

پروسس، اتصال و کرون‌جاب را از داخل وارسی کنید

ردپای مهاجم روی سرور روشن در حساب‌ها، پورت‌ها، پروسس‌ها، زمان‌بندی‌ها و لاگ‌ها می‌ماند. این بخش از علائم هک شدن سرور را root می‌تواند دستکاری کند. هر یافته را با پله‌های بالاتر تطبیق دهید.

کاربر و کلید SSH ناشناس

اعتبار متوسط. فیلد سوم /etc/passwd شناسه کاربر است و root شناسه صفر دارد. حساب دیگری با صفر، یعنی root دوم.

awk -F: '$3 == 0 {print $1}' /etc/passwd

کلید ناشناس در ~/.ssh/authorized_keys هر کاربر هم شاهد است.

پورت در حال شنود و اتصال ناآشنا

اعتبار متوسط. دستور اول پورت‌های شنود و دستور دوم اتصال‌های برقرار را با نام پروسس می‌آورد.

sudo ss -tulpn
sudo ss -tunap

پورتی با برنامه ناشناس، یا اتصال پایدار به IP ناآشنا، سرنخ است.

پروسس پرمصرف و ماینر پنهان

اعتبار رو به پایین. ماینر با CPU بالای مداوم لو می‌رود. %CPU در ps میانگین عمر پروسس است و top مصرف لحظه‌ای را نشان می‌دهد.

ps -eo pid,user,pcpu,args --sort=-pcpu | head -n 15
sudo ls -l /proc/PID/exe

شماره PID را از ستون اول ps بردارید. (deleted) جلوی مسیر یعنی فایل اجرایی از دیسک پاک شده. این حالت بعد از به‌روزرسانی بسته هم پیش می‌آید.

کرون‌جاب و تایمر systemd

اعتبار متوسط. مهاجم برای ماندن بعد از ریبوت، کار زمان‌بندی‌شده می‌گذارد. کرون‌جاب کاربران در Debian و Ubuntu زیر /var/spool/cron/crontabs است و در خانواده RHEL زیر /var/spool/cron. هر دو /etc/crontab و /etc/cron.d را هم می‌خوانند. پوشه‌های دوره‌ای /etc/cron.* را هم ببینید.

sudo ls -laR /var/spool/cron/
cat /etc/crontab
ls -la /etc/cron.*
systemctl list-timers --all
systemctl list-unit-files --state=enabled

🔸 سه جای ماندگاری که جدا باید دید

◀️ فایل /etc/ld.so.preload: طبق صفحه راهنمای ld.so، کتابخانه‌های این فایل در همه برنامه‌ها پیش‌بارگذاری می‌شوند. همان صفحه این کار را معمولاً راه‌حل اضطراری می‌داند. چون داخل cat هم بار می‌شود، فایل را از Rescue در /mnt/etc/ld.so.preload ببینید.
◀️ کرون‌جاب هر کاربر: sudo crontab -l -u USER، با نام کاربر به‌جای USER.
◀️ گزینه AuthorizedKeysFile در sshd_config که مسیر کلیدها را عوض می‌کند.

ورودها در auth.log و lastb

اعتبار پایین؛ root لاگ را ویرایش می‌کند. در Ubuntu، ورود SSH و sudo در /var/log/auth.log ثبت می‌شود. lastb هم تلاش‌های ناموفق را از /var/log/btmp می‌خواند.

sudo grep sshd /var/log/auth.log | tail -n 50
sudo lastb -n 20

بدون auth.log، از sudo journalctl -u ssh استفاده کنید (نام واحد در Debian و Ubuntu). ورود موفق از IP ناآشنا بعد از موجی از تلاش ناموفق، سرنخ جدی است.

باینری تغییرکرده با debsums و rpm -Va

اعتبار متوسط؛ فهرست هش‌ها روی همان دیسک است. debsums فایل بسته‌ها را با /var/lib/dpkg/info/*.md5sums مقایسه می‌کند. نصبش روی دیسک مشکوک می‌نویسد؛ اول اسنپ‌شات بگیرید.

sudo apt install debsums
sudo debsums -s

در خانواده RHEL، rpm -Va فایل‌ها را با پایگاه rpm می‌سنجد و فقط ناهمخوان‌ها را چاپ می‌کند. در خروجی، 5 یعنی digest فرق کرده و c یعنی فایل پیکربندی.

sudo rpm -Va

گزارش rkhunter و chkrootkit؛ شاهد آخر صف

گزارش rkhunter و chkrootkit؛ شاهد آخر صف

هشدار دو اسکنر rkhunter و chkrootkit به‌تنهایی از علائم هک شدن سرور به حساب نمی‌آید. هر دو روی سیستمی اجرا می‌شوند که شاید دستکاری شده و نتیجه قطعی نمی‌دهند.

مبنای propupd فقط روی سیستم سالم

اعتبار پایین، و فقط به اندازه درستی مبنا. rkhunter ویژگی فایل‌ها را در rkhunter.dat نگه می‌دارد. طبق صفحه راهنمای rkhunter، --propupd این مبنا را از مقدار فعلی فایل‌ها می‌سازد و فایل تغییرکرده را اصل فرض می‌کند. روی سرور مشکوک فقط وارسی را اجرا کنید:

sudo rkhunter --check --sk --rwo

گزینه --sk اجرا را برای Enter متوقف نمی‌کند و --rwo فقط هشدارها را چاپ می‌کند. جزئیات در /var/log/rkhunter.log است. این وارسی وقتی معنا دارد که rkhunter پیش از نفوذ، روی سیستم سالم، نصب و مبناگیری شده باشد. پروژه هم قدیمی است. در فهرست فایل‌های rkhunter در SourceForge، آخرین نسخه 1.4.6 تاریخ فوریه 2018 دارد و Ubuntu 24.04 همین نسخه را می‌دهد.

⚠️ نصب rkhunter بعد از شک، مبنا را آلوده می‌کند

بسته rkhunter در Debian و Ubuntu هنگام نصب تازه خودش rkhunter --propupd --nolog را اجرا می‌کند. اگر بعد از شک به نفوذ نصبش کنید، فایل‌های دستکاری‌شده اصل ثبت می‌شوند. روی چنین سروری به خواندن دیسک از Rescue تکیه کنید.

هشدار نادرست و whitelist

هر هشدار را خودتان بسنجید. FAQ پروژه می‌گوید به‌روزرسانی بسته گاهی هشدار نادرست می‌سازد. راه پیشنهادی whitelist در rkhunter.conf یا rkhunter.conf.local کنار آن است. فقط چیزی را whitelist کنید که منشأش را با debsums یا rpm -V تأیید کرده‌اید.

ابزار chkrootkit روی سرور روشن و روی دیسک وصل‌شده

اعتبار پایین روی سرور روشن، بالاتر با -r از Rescue. سایت chkrootkit آخرین نسخه را 0.59 (ژانویه 2026) اعلام می‌کند و Ubuntu 24.04 نسخه 0.58b دارد. با -q فقط پیام‌های infected نمایش داده می‌شوند.

sudo chkrootkit -q

سرور آلوده حتی بعد از پاک‌سازی قابل اعتماد نیست

وقتی علائم هک شدن سرور تأیید شد، حذف ماینر یا کرون‌جاب کار را تمام نمی‌کند. FAQ پروژه rkhunter می‌گوید پاک‌سازی سیستمی که روت‌کیت گرفته گزینه نیست و ماشین آلوده را نباید باور کرد.

جدا کردن، نگه داشتن شواهد و خبر دادن

پیش از هر تغییر. NIST SP 800-61 Rev. 3 (آوریل 2025) مهار را جلوگیری از گسترش حادثه تعریف می‌کند. داده حادثه را هم شاهدی می‌داند که یکپارچگی‌اش باید حفظ شود.

  1. شبکه را ببندید یا فقط IP مدیریت خودتان را باز بگذارید.
  2. از دیسک اسنپ‌شات بگیرید و لاگ‌ها را جای دیگری کپی کنید.
  3. از سیستمی دیگر به ایمیل abuse جواب بدهید و صاحبان داده را خبر کنید (NIST، هماهنگی با ذی‌نفعان).
  4. راه ورود را پیدا کنید؛ NIST بستن آن را بخشی از ریشه‌کنی می‌داند.

بازسازی از ایمیج تمیز و چرخش اعتبارنامه‌ها

سیستم‌عامل از نو نصب می‌شود؛ داده برمی‌گردد. NIST بازیابی را با بازسازی، بکاپ تمیز و تغییر رمزها توصیف می‌کند. وارسی بکاپ پیش از استفاده را هم می‌خواهد.

  1. سیستم‌عامل را از ایمیج رسمی نصب و وصله کنید.
  2. داده وارسی‌شده را برگردانید و برنامه‌ها را از بسته رسمی نصب کنید.
  3. همه رمزها و کلیدهای روی سرور را از یک سیستم سالم عوض کنید.
  4. سرور تازه را پیش از برگشت به سرویس وارسی کنید.
  5. گزارش پس از حادثه و درس‌هایش را بنویسید.

ایمیلی با موضوع «گزارش سوءاستفاده از IP شما» رسیده و سرور هنوز روشن است.

آیا rkhunter برای تشخیص نفوذ به سرور کافی است؟

خیر. فقط تغییر نسبت به مبنا را می‌بیند و اگر بعد از نفوذ نصب شده باشد، مبنایش هم آلوده است.

اول شبکه را ببندید. اسنپ‌شات دیسک حافظه را نگه نمی‌دارد. پیش از خاموش کردن، خروجی ps و ss را جای دیگری ذخیره کنید.

لزوماً نه؛ بکاپ یا کرون‌جاب خودتان هم CPU می‌گیرد. مسیر پروسس را از /proc/PID/exe ببینید.

اگر نشانه دیگری از نفوذ نیست، اغلب بله. آن‌وقت با debsums تأیید کنید و بعد propupd بزنید؛ با هر نشانه دیگر، نه.

نه. راه ورود هنوز باز است و شاید ماندگاری دیگری در تایمر systemd یا ld.so.preload مانده باشد.

هر دو روی میزبان اجرا می‌شوند. chkrootkit با -r دیسک وصل‌شده را هم بررسی می‌کند.

فقط داده، و فقط بعد از وارسی.

جمع‌بندی؛ علائم هک شدن سرور را از بیرون به داخل بخوانید. اول شاهدی را ببینید که مهاجم به آن دست ندارد: نمودار و ایمیل ارائه‌دهنده. بعد دیسک را در Rescue فقط‌خواندنی بخوانید. روی سرور روشن، حساب‌ها، پورت‌ها، پروسس‌ها و زمان‌بندی‌ها را ببینید. هشدار rkhunter آخرین شاهد است و propupd را روی سرور مشکوک نباید زد. با تأیید نفوذ، سرور را جدا کنید، نسخه بگیرید و به ارائه‌دهنده خبر بدهید. بعد سیستم‌عامل را از نو نصب کنید و فقط داده وارسی‌شده را برگردانید. رمزها و کلیدها هم عوض می‌شوند. سرور پاک‌سازی‌شده هنوز همان سرور آلوده است.

🚀 نیمه‌شب که ایمیل abuse می‌رسد، چه کسی جواب می‌دهد؟

شب حادثه، جدا کردن سرور و نگه داشتن شواهد گردن کسی است؛ نامش را پیش از حادثه بدانید.

شک شما به سرورتان از کجا شروع شد؟

منابع رسمی

وب داده
وب داده

جدید ترین مطالب آموزشی و کاربردی را در اینجا بخوانید !
ما با بهره‌گیری از دانش روز و تجربه متخصصان حوزه فناوری، مجموعه‌ای از آموزش‌های کاربردی و مقالات تخصصی را گردآوری کرده‌ایم که هر یک، پاسخی دقیق به پرسش‌های شماست. ؛ از مفاهیم پایه تا پیچیده‌ترین تکنیک‌های حرفه‌ای. اینجا، دانش با زبانی ساده اما عمیق در اختیار شما قرار می‌گیرد.

مقاله‌ها: 295
پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *