جدید!
سرور ابری ساعتی فعال شد. ۱۰۰ هزار تومان اعتبار هدیه بگیرید
پارتیشن بندی هارد با Disk Management ویندوز 2026

موارد فنی | بلاگ وب‌داده

پارتیشن بندی هارد با Disk Management ویندوز [آموزش تصویری]

از آماده‌سازی و پیش‌نیازها تا کوچک‌کردن درایو، ساخت پارتیشن جدید و فرمت NTFS — یک راهنمای کامل و گام‌به‌گام برای تقسیم هارد بدون نصب نرم‌افزار اضافه.
پارتیشن بندی هارد با ابزار داخلی Disk Management ویندوز، ساده‌ترین راه برای تقسیم فضای یک دیسک به چند بخش مجزا و مرتب‌کردن داده‌هاست؛ بدون نیاز به هیچ نرم‌افزار جانبی. در این راهنما ابتدا توضیح می‌دهیم پارتیشن چیست و چرا تقسیم هارد مفید است، سپس پیش‌نیازهای ضروری پیش از شروع را مرور می‌کنیم، بعد قدم‌به‌قدم با تصویر یاد می‌گیریم چطور یک درایو را کوچک کنیم، روی فضای آزاد یک پارتیشن جدید بسازیم و آن را فرمت کنیم. در پایان هم تفاوت MBR و GPT، محدودیت‌های صادقانه این ابزار و سوالات پرتکرار را بررسی می‌کنیم تا از صفر تا یک دیسک کاملاً تقسیم‌شده، بدون گیر کردن پیش بروید.
  • ابزار رایگان و داخلی: Disk Management بخشی از خود ویندوز است و برای کارهای رایج تقسیم دیسک به نرم‌افزار جداگانه نیاز ندارید.
  • سه عملیات اصلی: کوچک‌کردن والیوم (Shrink)، ساخت والیوم جدید (New Simple Volume) و بزرگ‌کردن (Extend) ستون فقرات کار هستند.
  • پیش‌نیاز حیاتی: پیش از هر تغییری حتماً از داده‌های مهم بکاپ بگیرید؛ عملیات Delete و Format برگشت‌ناپذیرند.
  • محدودیت واقعی: این ابزار پارتیشن‌ها را جابجا یا ادغام نمی‌کند و گاهی به‌خاطر فایل‌های غیرقابل‌جابجایی نمی‌تواند تا حد دلخواه درایو را کوچک کند.
  • MBR یا GPT: سبک پارتیشن‌بندی دیسک سقف تعداد پارتیشن و حداکثر ظرفیت قابل‌استفاده را تعیین می‌کند.

در یک نگاه

Disk Management ابزار گرافیکی داخلی ویندوز برای ساخت، حذف، کوچک و بزرگ‌کردن پارتیشن‌هاست. برای تقسیم دیسک سرورهای ویندوزی هم دقیقاً از همین مسیر استفاده می‌شود؛ سرورهای ویندوز وب‌داده با دسترسی کامل Administrator همین امکان را در اختیار شما می‌گذارند.
حتماً این مقاله را باز کرده‌اید چون می‌خواهید فضای یک هارد یا SSD را به چند درایو مجزا تقسیم کنید — مثلاً جدا کردن درایو سیستم از درایو فایل‌ها. در ادامه به‌جای کلی‌گویی، با مراحل دقیق و تصویری و نکات تاییدشده از مستندات رسمی مایکروسافت پیش می‌رویم.

پارتیشن بندی هارد چیست و چه فایده‌ای دارد؟

پارتیشن یعنی تقسیم فضای فیزیکی یک دیسک (هارد یا SSD) به چند بخش منطقی مجزا که هرکدام مثل یک درایو مستقل با حرف اختصاصی (مثل C، D و E) دیده می‌شوند. ویندوز با ابزار Disk Management این تقسیم‌بندی را به‌صورت گرافیکی و بدون دستور پیچیده ممکن می‌کند. هر پارتیشن سیستم فایل خودش (معمولاً NTFS) را دارد و مستقل از بقیه مدیریت می‌شود.
این کار چند فایده عملی دارد: جدا کردن فایل‌های شخصی از فایل‌های سیستم تا با نصب مجدد ویندوز داده‌هایتان پاک نشود، نظم‌دهی بهتر به اطلاعات، امکان نصب چند سیستم‌عامل و در برخی موارد بهبود مدیریت پشتیبان‌گیری. در سرورها هم معمولاً درایو دیتا را از درایو سیستم جدا می‌کنند تا مدیریت و بکاپ ساده‌تر شود.

تشبیه ساده برای درک پارتیشن

یک آپارتمان بزرگ را تصور کنید: کل دیسک مثل یک واحد یک‌خوابه بدون دیوار داخلی است که همه‌چیز در آن قاطی می‌شود. پارتیشن‌بندی مثل کشیدن دیوار و ساختن اتاق‌های جداست؛ یک اتاق برای سیستم‌عامل، یکی برای فایل‌ها و یکی برای بکاپ. هر اتاق در خودش مرتب می‌ماند و به‌هم نمی‌ریزد.
نمای ابزار Disk Management ویندوز و تقسیم هارد به چند پارتیشن مجزا با درایو سی و دی

پیش‌نیازهای ضروری قبل از شروع تقسیم هارد

تقسیم دیسک کار حساسی است و یک اشتباه می‌تواند به از دست رفتن داده منجر شود. پیش از باز کردن Disk Management، این پیش‌نیازها را آماده کنید تا کار بدون دردسر و امن پیش برود:

۱) بکاپ کامل از داده‌ها

مهم‌ترین قدم. پیش از هر تغییری از فایل‌های مهم روی یک دیسک دیگر یا فضای ابری نسخه پشتیبان بگیرید؛ عملیات Shrink کم‌خطر است اما Delete و Format داده را پاک می‌کنند.

۲) دسترسی Administrator

ابزار Disk Management فقط با حساب مدیر (Administrator) اجازه تغییر پارتیشن می‌دهد. مطمئن شوید با کاربری دارای دسترسی کامل وارد ویندوز شده‌اید.

۳) فضای آزاد کافی

برای ساخت پارتیشن جدید باید روی درایو موجود فضای خالی قابل‌توجهی داشته باشید تا بتوان از آن یک والیوم جدید جدا کرد؛ دیسک کاملاً پر اجازه Shrink مؤثر نمی‌دهد.

۴) شناخت سبک دیسک (MBR/GPT)

بدانید دیسک شما MBR است یا GPT؛ این موضوع سقف تعداد پارتیشن و نوع آن‌ها را تعیین می‌کند. در همان پنجره Disk Management با راست‌کلیک روی دیسک قابل بررسی است.

۵) بستن برنامه‌های باز

پیش از تغییر اندازه درایو، برنامه‌هایی که روی همان درایو فایل باز دارند را ببندید تا عملیات با خطای دسترسی متوقف نشود و فایل‌ها قفل نمانند.

۶) اتصال برق پایدار

اگر روی لپ‌تاپ کار می‌کنید، آن را به شارژر بزنید. قطع ناگهانی برق در میانه عملیات پارتیشن‌بندی می‌تواند به جدول پارتیشن آسیب بزند.

هشدار مهم پیش از شروع

هیچ‌وقت بدون بکاپ، پارتیشنی را Delete یا Format نکنید. این دو عملیات همه داده‌های آن پارتیشن را برای همیشه پاک می‌کنند و در Disk Management دکمه Undo وجود ندارد. اگر مطمئن نیستید کدام والیوم درست است، با دقت حرف درایو و حجم را چک کنید.

آموزش گام‌به‌گام تقسیم هارد در Disk Management

حالا که پیش‌نیازها آماده است، مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رویم. سناریوی رایج این است که می‌خواهیم از فضای خالی درایو C یک پارتیشن جدید (مثلاً درایو E برای فایل‌ها) بسازیم. همین مراحل برای هر دیسک دیگری هم صدق می‌کند.

مرحله ۱: باز کردن ابزار Disk Management

کلیدهای ترکیبی Win + R را بزنید، در پنجره Run عبارت diskmgmt.msc را تایپ و Enter کنید. روش دیگر، راست‌کلیک روی دکمه Start و انتخاب گزینه Disk Management است. پنجره‌ای باز می‌شود که همه دیسک‌ها و پارتیشن‌های سیستم را نشان می‌دهد.
باز کردن Disk Management ویندوز با اجرای دستور diskmgmt.msc در پنجره Run

مرحله ۲: کوچک‌کردن درایو موجود (Shrink Volume)

روی درایوی که می‌خواهید از آن فضا جدا کنید (مثلاً C) راست‌کلیک و گزینه Shrink Volume را انتخاب کنید. ویندوز مقدار فضای قابل‌آزادسازی را محاسبه می‌کند. در کادر «مقدار فضا برای کوچک‌کردن به مگابایت» عدد دلخواه را وارد و روی Shrink کلیک کنید. پس از چند لحظه، فضای آزادشده با عنوان Unallocated نمایش داده می‌شود.

نکته درباره واحد مگابایت

مقدار Shrink بر حسب مگابایت است؛ برای جدا کردن مثلاً 50 گیگابایت، عدد 51200 را وارد کنید (هر گیگابایت ۱۰۲۴ مگابایت). همیشه کمی کمتر از حداکثرِ پیشنهادی را انتخاب کنید تا درایو اصلی فضای تنفس داشته باشد.

مرحله ۳: ساخت پارتیشن جدید (New Simple Volume)

روی فضای Unallocated (که معمولاً با نوار مشکی مشخص است) راست‌کلیک و گزینه New Simple Volume را انتخاب کنید. ویزارد باز می‌شود؛ روی Next بزنید، حجم پارتیشن را تعیین کنید (برای استفاده از کل فضای آزاد، مقدار پیش‌فرض را بپذیرید) و دوباره Next.
ساخت پارتیشن جدید روی فضای Unallocated با گزینه New Simple Volume در ویندوز

مرحله ۴: اختصاص حرف درایو و فرمت NTFS

در مرحله بعد یک حرف درایو (مثلاً E) به پارتیشن اختصاص دهید. سپس در صفحه فرمت، فایل‌سیستم را روی NTFS بگذارید، یک برچسب (Volume Label) دلخواه مثل DATA وارد و گزینه Perform a quick format را فعال کنید. روی Next و در پایان Finish بزنید. حالا پارتیشن جدید در This PC آماده استفاده است.

چرا NTFS؟

برای درایوهای داخلی ویندوز، NTFS انتخاب پیش‌فرض و درست است؛ از فایل‌های بزرگ، مجوزهای دسترسی و رمزنگاری پشتیبانی می‌کند. فایل‌سیستم exFAT بیشتر برای حافظه‌های جابجایی (فلش و هارد اکسترنال) که بین ویندوز و سیستم‌عامل‌های دیگر جابجا می‌شوند مناسب است.

روش جایگزین: تقسیم هارد با خط فرمان diskpart

اگر به محیط گرافیکی دسترسی ندارید یا کار را روی سرور بدون رابط گرافیکی انجام می‌دهید، می‌توانید همین کار را با ابزار خط فرمان diskpart انجام دهید. دقت کنید که انتخاب اشتباه شماره دیسک در diskpart می‌تواند داده‌ها را پاک کند، پس شماره دیسک را با list disk به‌دقت بررسی کنید:
# روش جایگزین: ساخت پارتیشن با ابزار خط فرمان diskpart
# (CMD یا PowerShell را با دسترسی Administrator باز کنید)
diskpart

list disk                 # نمایش لیست دیسک‌ها
select disk 0             # انتخاب دیسک موردنظر (شماره را با دقت انتخاب کنید)
create partition primary size=51200   # ساخت پارتیشن اصلی به حجم 50 گیگابایت
format fs=ntfs quick label="DATA"     # فرمت سریع با فایل‌سیستم NTFS
assign letter=E          # اختصاص حرف درایو
exit
PowerShell

مقایسه دو سبک پارتیشن‌بندی: MBR در برابر GPT

هر دیسک با یکی از دو سبک MBR یا GPT پارتیشن‌بندی می‌شود و این انتخاب، سقف تعداد پارتیشن و حداکثر ظرفیت قابل‌استفاده را تعیین می‌کند. جدول زیر تفاوت‌های کلیدی این دو را کنار هم می‌گذارد:
معیارMBR (Master Boot Record)GPT (GUID Partition Table)
حداکثر تعداد پارتیشن اصلی4 (یا 3 اصلی + 1 Extended با چند Logical)تا 128 پارتیشن اصلی در ویندوز
حداکثر ظرفیت قابل‌استفاده دیسکحدود 2 ترابایتبسیار بیشتر (در عمل بدون محدودیت رایج)
نوع بوت سازگارBIOS قدیمی (Legacy)UEFI
مناسب برایدیسک‌های کوچک و سیستم‌های قدیمیدیسک‌های بزرگ و سیستم‌های امروزی
پشتیبان جدول پارتیشنندارددارد (نسخه پشتیبان در انتهای دیسک)
به‌طور خلاصه، برای دیسک‌های بزرگ‌تر از 2 ترابایت و سیستم‌های جدید مبتنی بر UEFI، سبک GPT انتخاب بهتری است؛ MBR بیشتر برای سازگاری با سیستم‌های قدیمی کاربرد دارد. هنگام تقسیم دیسک سرور هم همین قاعده برقرار است؛ برای مدیریت فضای دیسک در لینوکس می‌توانید راهنمای مشاهده و مدیریت فضای دیسک در لینوکس را ببینید.

از منابع معتبر

طبق مستندات رسمی مایکروسافت، برای بزرگ‌کردن یک والیوم با Extend Volume، فضای Unallocated باید بلافاصله در سمت راست همان والیوم و روی همان دیسک قرار داشته باشد و والیوم با NTFS یا ReFS فرمت شده باشد. منبع: Microsoft Learn — Extend a basic volume.

محدودیت‌ها و معایبی که باید صادقانه بدانید

ابزار Disk Management برای کارهای رایج کافی است، اما محدودیت‌هایی دارد که بهتر است پیش از کار بدانید تا انتظار نابه‌جا نداشته باشید:
  • کوچک‌کردن محدود به‌خاطر فایل‌های غیرقابل‌جابجایی: فایل‌هایی مثل page file، فایل hibernation و System Volume Information در انتهای والیوم ممکن است مانع شوند و نگذارند بیش از یک حد درایو را Shrink کنید.
  • نبود جابجایی و ادغام پارتیشن: این ابزار نمی‌تواند پارتیشن‌ها را جابجا کند یا دو فضای آزادِ ناپیوسته را با هم ادغام کند؛ برای این کارها به ابزار شخص‌ثالث نیاز دارید.
  • محدودیت Extend به فضای مجاور: فقط زمانی می‌توان یک درایو را بزرگ کرد که دقیقاً سمت راست آن فضای Unallocated باشد؛ در غیر این صورت گزینه Extend غیرفعال است.
  • ریسک از دست رفتن داده: عملیات Delete و Format برگشت‌ناپذیرند و در صورت انتخاب اشتباه والیوم، داده‌ها بدون امکان بازگشت پاک می‌شوند.
  • رابط ساده و کم‌امکانات: در مقایسه با ابزارهای حرفه‌ای مدیریت پارتیشن، امکاناتی مثل تبدیل سبک دیسک بدون پاک شدن داده یا تغییر اندازه پیشرفته را ندارد.

عیب‌یابی مشکلات رایج هنگام پارتیشن‌بندی

اگر در میانه کار به مشکل خوردید، معمولاً یکی از موارد زیر دلیل آن است:
  • فضای قابل Shrink بسیار کم نشان داده می‌شود: معمولاً به‌خاطر فایل‌های غیرقابل‌جابجایی است. در Event Viewer دنبال Event ID 259 بگردید و فایل مزاحم را شناسایی کنید؛ دستورهای زیر کمک می‌کنند:
# وقتی Shrink بیش از حدی پیش نمی‌رود، فایل غیرقابل‌جابجایی را پیدا کنید
# ابتدا در Event Viewer دنبال Event ID 259 (منبع defrag) بگردید
# سپس با fsutil، فایلِ مربوط به کلاستر گزارش‌شده را شناسایی کنید:
fsutil volume querycluster C: 0x12345

# غیرفعال‌سازی موقت فایل‌های رایجِ غیرقابل‌جابجایی پیش از Shrink:
powercfg /hibernate off            # خاموش‌کردن hibernation
# سپس Page File و System Protection را موقتاً غیرفعال کنید
PowerShell
  • گزینه Extend Volume خاکستری و غیرفعال است: یعنی بلافاصله سمت راست درایو موردنظر فضای Unallocated وجود ندارد؛ باید فضای آزاد دقیقاً مجاور همان والیوم باشد.
  • پیام Cannot shrink beyond the point: همان محدودیت فایل غیرقابل‌جابجایی است؛ hibernation و page file و System Protection را موقتاً غیرفعال و دوباره تلاش کنید.
  • درایو جدید در This PC دیده نمی‌شود: مطمئن شوید مرحله فرمت و اختصاص حرف درایو را کامل کرده‌اید؛ پارتیشن بدون فرمت در File Explorer نمایش داده نمی‌شود.
  • خطای دسترسی هنگام تغییر اندازه: برنامه‌های باز روی همان درایو را ببندید و مطمئن شوید با حساب Administrator وارد شده‌اید.

آماده‌سازی و تقسیم دیسک سرور در وب‌داده

روی سرورهای ویندوزی هم دقیقاً از همین ابزار Disk Management برای تقسیم و آماده‌سازی دیسک استفاده می‌شود. یکی از کارهای رایج تیم فنی وب‌داده هنگام تحویل سرور ویندوز، جدا کردن درایو دیتا از درایو سیستم است تا مدیریت فایل‌ها، بکاپ‌گیری و نصب مجدد سیستم‌عامل بدون درگیر شدن با داده‌ها انجام شود. این کار با دسترسی کامل Administrator که در اختیار شما قرار می‌گیرد، به‌سادگی روی هر سرور قابل انجام است.
✅ زیرساخت نسل جدید HPE (Gen11 و Gen10) برای پایداری و سرعت بالای دیسک.
✅ دیتاسنترهای ایران، هلند و آلمان برای انتخاب نزدیک‌ترین لوکیشن به کاربران شما.
✅ دسترسی کامل Administrator برای تقسیم، فرمت و مدیریت آزادانه پارتیشن‌ها.
✅ پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته برای کمک در آماده‌سازی و رفع مشکلات دیسک سرور.
اگر به سروری نیاز دارید که خودتان دیسک آن را مدیریت و تقسیم کنید، می‌توانید برای شروع به سرور ویندوزی متصل شوید (راهنمای اتصال به سرور مجازی ویندوز) و در صورت پر شدن فضای میزبانی، راهکارهای رفع مشکل پر شدن هارد در سرور را دنبال کنید. برای دیدن پلن‌ها به صفحه سرور مجازی وب‌داده سر بزنید.

پرسش‌های پرتکرار درباره تقسیم هارد

آیا پارتیشن‌بندی با Disk Management داده‌ها را پاک می‌کند؟

بستگی به عملیات دارد. کوچک‌کردن یک درایو با Shrink Volume و ساخت پارتیشن جدید روی فضای آزاد، داده‌های موجود را پاک نمی‌کند. اما عملیات Delete Volume و Format همه داده‌های آن پارتیشن را برای همیشه حذف می‌کنند. به همین دلیل پیش از هر کاری گرفتن بکاپ توصیه می‌شود.

علت رایج، وجود «فایل‌های غیرقابل‌جابجایی» در انتهای والیوم است؛ مثل page file، فایل hibernation و System Volume Information. ویندوز نمی‌تواند این فایل‌ها را جابجا کند و در نتیجه نمی‌گذارد فراتر از محل آن‌ها درایو را کوچک کنید. با غیرفعال‌کردن موقت hibernation و page file معمولاً فضای بیشتری آزاد می‌شود.

Shrink Volume یک درایو موجود را کوچک می‌کند و فضای آزاد (Unallocated) تولید می‌کند. New Simple Volume روی این فضای آزاد یک پارتیشن جدید می‌سازد. Extend Volume هم یک درایو را با استفاده از فضای آزادِ مجاورِ سمت راستش بزرگ می‌کند. این سه عملیات اصلی مدیریت پارتیشن در Disk Management هستند.

برای درایوهای داخلی ویندوز، NTFS انتخاب درست است چون از فایل‌های بزرگ، مجوز دسترسی و رمزنگاری پشتیبانی می‌کند. exFAT بیشتر برای حافظه‌های جابجایی مثل فلش و هارد اکسترنال مناسب است که بین ویندوز و سیستم‌عامل‌های دیگر جابجا می‌شوند.

برای دیسک‌های بزرگ‌تر از 2 ترابایت و سیستم‌های امروزی مبتنی بر UEFI، سبک GPT بهتر است چون تا 128 پارتیشن اصلی و ظرفیت بسیار بالاتر را پشتیبانی می‌کند و نسخه پشتیبان از جدول پارتیشن دارد. MBR محدود به 4 پارتیشن اصلی و حدود 2 ترابایت است و بیشتر برای سازگاری با سیستم‌های قدیمی کاربرد دارد.

Extend فقط زمانی فعال می‌شود که دقیقاً سمت راست درایو موردنظر، فضای Unallocated وجود داشته باشد و آن والیوم با NTFS یا ReFS فرمت شده باشد. اگر فضای آزاد مجاور نباشد یا بین درایو و فضای آزاد پارتیشن دیگری قرار گرفته باشد، Disk Management اجازه Extend نمی‌دهد.

بله. ابزار Disk Management بخشی از خود ویندوز است و برای کارهای رایج مثل ساخت، حذف، کوچک و بزرگ‌کردن پارتیشن کاملاً کافی است و نیازی به نصب نرم‌افزار جانبی ندارد. فقط برای کارهای پیشرفته مثل جابجایی پارتیشن یا تبدیل سبک دیسک بدون پاک شدن داده، به ابزار شخص‌ثالث نیاز پیدا می‌کنید.

در پنجره Disk Management روی نام دیسک (مثلاً Disk 0) در سمت چپ راست‌کلیک کنید و گزینه Properties را بزنید؛ در زبانه Volumes، مقابل Partition style سبک دیسک نوشته شده است. روش دیگر استفاده از ابزار diskpart و دستور list disk است که دیسک‌های GPT را با علامت ستاره مشخص می‌کند.

پارتیشن‌بندی به‌خودی‌خود تأثیر محسوسی بر سرعت ندارد و بیشتر به نظم و مدیریت داده کمک می‌کند. روی SSDها هم تقسیم منطقی مشکلی ایجاد نمی‌کند. آنچه بر عملکرد اثر می‌گذارد نوع دیسک (SSD در برابر HDD) و میزان پر بودن آن است، نه صرفِ تعداد پارتیشن‌ها.

جمع‌بندی و قدم بعدی شما

در این راهنما دیدیم که تقسیم هارد با ابزار داخلی Disk Management ویندوز کاری ساده اما حساس است. ابتدا پیش‌نیازها به‌ویژه گرفتن بکاپ و داشتن دسترسی Administrator را آماده کردیم، سپس قدم‌به‌قدم یک درایو را با Shrink کوچک کردیم، روی فضای آزاد یک والیوم جدید ساختیم و آن را با NTFS فرمت کردیم. روش جایگزین diskpart، تفاوت MBR و GPT و محدودیت‌های صادقانه این ابزار را هم بررسی کردیم. اگر این مراحل را با دقت و با بکاپ کامل دنبال کنید، می‌توانید بدون نرم‌افزار اضافه و بدون خطر، دیسک خود را به‌شکل دلخواه تقسیم و مدیریت کنید.

جمع‌بندی سریع

✅ پیش از هر کاری از داده‌ها بکاپ بگیرید.
✅ ترتیب کار: Shrink → New Simple Volume → فرمت NTFS.
✅ برای بزرگ‌کردن درایو، فضای آزاد باید مجاور سمت راست آن باشد.
✅ برای دیسک بزرگ‌تر از 2 ترابایت سبک GPT را انتخاب کنید.
در صورتی که سوالی داشتید می‌توانید در بخش نظرات با ما در ارتباط باشید.
وب داده
وب داده

جدید ترین مطالب آموزشی و کاربردی را در اینجا بخوانید !
ما با بهره‌گیری از دانش روز و تجربه متخصصان حوزه فناوری، مجموعه‌ای از آموزش‌های کاربردی و مقالات تخصصی را گردآوری کرده‌ایم که هر یک، پاسخی دقیق به پرسش‌های شماست. ؛ از مفاهیم پایه تا پیچیده‌ترین تکنیک‌های حرفه‌ای. اینجا، دانش با زبانی ساده اما عمیق در اختیار شما قرار می‌گیرد.

مقاله‌ها: 111
پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *