میرور داخلی لینوکس؛ آپدیت سرور در قطعی اینترنت بین‌الملل

اگر روی سرور مجازی ایران دستور apt update یا dnf update با خطای اتصال تمام می‌شود، میرور داخلی لینوکس کوتاه‌ترین راه حل است. میرور نسخه‌ای همگام از مخزن رسمی است که داخل شبکه کشور نگه‌داری می‌شود و در اختلال اینترنت بین‌الملل هم در دسترس می‌ماند. در این راهنما میرور معتبر را از فهرست رسمی هر توزیع پیدا می‌کنید، فایل منابع را با یک بکاپ امن عوض می‌کنید و بعد از رفع اختلال با چند دستور برمی‌گردید.

توزیع	فایل منابع	وضعیت میرور رسمی در ایران (آبان ۱۴۰۵)
اوبونتو 24.04	/etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources	۱۳ میرور ثبت‌شده در Launchpad که ۱۲ مورد به‌روز است
اوبونتو 22.04	/etc/apt/sources.list	همان میرورهای اوبونتو 24.04
دبیان 12 و 13	فایل /etc/apt/sources.list یا /etc/apt/sources.list.d/debian.sources	یک میرور در فهرست رسمی دبیان
آلمالینوکس 9	/etc/yum.repos.d/almalinux*.repo	هفت میرور ثبت‌شده که دو مورد فعال است
راکی لینوکس 9	/etc/yum.repos.d/rocky*.repo	میرور رسمی با کد کشور ایران ثبت نشده

اختلال اینترنت معمولاً وقتی سر می‌رسد که سرور به یک وصله امنیتی فوری نیاز دارد. اگر مسیر جایگزین از قبل آماده باشد، کار به چند دستور کوتاه خلاصه می‌شود؛ این راهنما همان مسیر را از تشخیص مشکل تا برگشت به مخزن رسمی جلو می‌برد 👇

چرا apt و dnf در اختلال اینترنت از کار می‌افتند؟

مدیر بسته‌ها در لینوکس هر بار فهرست پکیج‌ها را از نشانی‌هایی می‌خواند که در فایل منابع نوشته شده است. این نشانی‌ها به‌طور پیش‌فرض سرورهای خارج از ایران هستند؛ پس وقتی مسیر بین‌الملل بسته یا کند شود، apt و dnf آن‌قدر منتظر می‌مانند تا با خطای اتصال یا Timeout متوقف شوند.

نشانی‌های پیش‌فرض هر توزیع

اوبونتو به‌طور پیش‌فرض به archive.ubuntu.com و security.ubuntu.com وصل می‌شود و دبیان به deb.debian.org که یک شبکه توزیع محتوای جهانی است. در بعضی نصب‌ها، نصب‌کننده یا ارائه‌دهنده سرور از قبل یک میرور کشوری یا میرور خودش را نوشته است. آلمالینوکس و راکی هم ابتدا یک mirrorlist از سرور مرکزی پروژه می‌گیرند تا نزدیک‌ترین میرور را انتخاب کنند. در حالت عادی این سازوکار خوب کار می‌کند، اما خودِ گرفتن mirrorlist هم به اینترنت بین‌الملل نیاز دارد.

اگر تازه یک سرور لینوکسی در ایران راه انداخته‌اید، مثلاً یک سرور مجازی لینوکس ایران، اولین کار این است که ببینید فایل منابع دقیقاً به کدام نشانی‌ها اشاره می‌کند:

# Ubuntu 24.04 / Debian 13
grep -h '^URIs' /etc/apt/sources.list.d/*.sources
# Ubuntu 22.04 / Debian 12
grep -h '^deb ' /etc/apt/sources.list
# AlmaLinux / Rocky
grep -h -E '^(mirrorlist|baseurl|#baseurl|# baseurl)' /etc/yum.repos.d/*.repo

خطاهایی که در اختلال می‌بینید

• در apt: پیام Failed to fetch یا Could not connect و در پایان Some index files failed to download.
• در dnf: پیام Curl error (28): Timeout was reached هنگام دریافت repomd.xml یا mirrorlist.
• گاهی کندی چنددقیقه‌ای با قفل شدن apt اشتباه گرفته می‌شود؛ اگر پیام قفل دیدید، روش‌های رفع خطای Could not get lock در اوبونتو را ببینید.

میرور داخلی لینوکس فقط مسیر دانلود را عوض می‌کند و به اعتبار بسته‌ها دست نمی‌زند. ابزار apt امضای فایل InRelease و هش هر بسته را بررسی می‌کند و dnf امضای خود هر بسته را. اگر میرور معتبر باشد و این بررسی‌ها روشن بمانند، امنیت به‌روزرسانی کم نمی‌شود.

میرورهای اوبونتو، دبیان، آلمالینوکس و راکی را از کجا پیدا کنیم؟

منبع قابل اعتماد برای پیدا کردن میرور، فهرست رسمی خود هر توزیع است، نه فهرست‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند. هر پروژه میرورهای ثبت‌شده را پایش می‌کند و وضعیت همگام بودن آن‌ها را نشان می‌دهد؛ پس انتخاب از این فهرست‌ها هم سریع‌تر است و هم امن‌تر.

توزیع	فهرست رسمی	میرورهای ایران در زمان بررسی
اوبونتو	Launchpad Archive Mirrors	۱۳ میرور ثبت‌شده که ۱۲ مورد Up to date است، به‌علاوه نشانی کشوری ir.archive.ubuntu.com
دبیان	Debian Worldwide Mirror Sites	یک میرور با نشانی mirror.famaserver.com
آلمالینوکس	AlmaLinux Mirrors	هفت میرور ثبت‌شده؛ دو مورد با وضعیت ok (Sindad و FamaServer)
راکی لینوکس	Rocky MirrorManager	میرور فعالی با کد کشور ایران دیده نشد

نشانی کشوری اوبونتو

اوبونتو برای هر کشور یک نشانی کوتاه دارد که به یک میرور داخل همان کشور اشاره می‌کند و Canonical مقصد آن را تعیین می‌کند. برای ایران این نشانی ir.archive.ubuntu.com است و ساده‌ترین انتخاب برای شروع کار است، چون لازم نیست نام میرور خاصی را به خاطر بسپارید. در زمان بررسی، این نشانی از طریق HTTP پاسخ می‌داد ولی اتصال HTTPS آن را نتوانستیم تأیید کنیم؛ برای همین در دستورهای این مقاله از http استفاده شده که با بررسی امضا امن می‌ماند. اگر سرعتش راضی‌کننده نبود، از جدول Launchpad یکی از میرورهای دیگر با وضعیت Up to date را بردارید.

دبیان و خانواده RHEL

دبیان فقط یک میرور ایرانی رسمی دارد؛ پس برای سرورهای دبیان یک برنامه جایگزین مثل کش داخلی با apt-cacher-ng مهم‌تر است. از هفت میرور ایرانی آلمالینوکس پنج مورد وضعیت expired داشتند و راکی میرور رسمی ایرانی ندارد.

برای انتخاب میرور داخلی لینوکس، معیار اصلی همگام بودن با مخزن اصلی است که در فهرست رسمی دیده می‌شود. HTTPS خوب است ولی شرط لازم نیست، چون امنیت بسته‌ها از امضا می‌آید. سرعت را هم در بخش آخر با تست واقعی روی سرور خودتان می‌سنجیم.

تغییر sources.list و فایل‌های repo قدم‌به‌قدم

تغییر میرور در عمل یعنی عوض کردن یک نشانی در فایل منابع. قبل از هر چیز از فایل فعلی بکاپ بگیرید و بکاپ را در /root نگه دارید. اگر بکاپ کنار فایل اصلی در sources.list.d بماند، apt درباره پسوند ناآشنای آن هشدار چاپ می‌کند.

دستورهای این بخش برای اوبونتو 22.04 و 24.04، دبیان 12 و 13 و آلمالینوکس و راکی 9 روی معماری x86_64 نوشته شده‌اند. روی آلمالینوکس و راکی 10 هم همین منطق کار می‌کند، چون مسیرها با متغیر $releasever ساخته می‌شوند.

اوبونتو 24.04 با فرمت deb822

در اوبونتو 24.04 منابع در فایل ubuntu.sources و با فرمت deb822 نوشته می‌شوند. دستور زیر همه سطرهای URIs، چه بخش اصلی و چه بخش امنیتی، را به نشانی کشوری می‌برد؛ مهم نیست قبلاً به archive.ubuntu.com اشاره می‌کردند یا به میرور ارائه‌دهنده:

grep -h '^URIs' /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources
sudo mkdir -p /root/apt-backup
sudo cp -a /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources /root/apt-backup/
sudo sed -i -E 's|^URIs: .*|URIs: http://ir.archive.ubuntu.com/ubuntu/|' /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources
grep -h '^URIs' /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources
sudo apt update

بخش اصلی فایل بعد از تغییر باید شبیه این باشد و سطر Signed-By دست‌نخورده بماند:

Types: deb
URIs: http://ir.archive.ubuntu.com/ubuntu/
Suites: noble noble-updates noble-backports
Components: main restricted universe multiverse
Signed-By: /usr/share/keyrings/ubuntu-archive-keyring.gpg

اوبونتو 22.04

در اوبونتو 22.04 منابع در فایل /etc/apt/sources.list با قالب یک‌خطی نوشته می‌شوند. این دستور هم نشانی اصلی، با یا بدون پیشوند کشوری، و هم نشانی امنیتی را عوض می‌کند:

sudo mkdir -p /root/apt-backup
sudo cp -a /etc/apt/sources.list /root/apt-backup/
sudo sed -i -E -e 's|https?://([a-z]{2}\.)?archive\.ubuntu\.com/ubuntu/?|http://ir.archive.ubuntu.com/ubuntu/|g' \
               -e 's|https?://security\.ubuntu\.com/ubuntu/?|http://ir.archive.ubuntu.com/ubuntu/|g' /etc/apt/sources.list
sudo apt update

دبیان 12 و 13

در دبیان 12 منابع در فایل /etc/apt/sources.list است. دبیان 13 در نصب‌های تازه از فایل /etc/apt/sources.list.d/debian.sources استفاده می‌کند و دستور apt modernize-sources هم فایل قدیمی را به همین قالب می‌برد. میرور FamaServer مخزن debian-security را ندارد؛ پس فقط سطر اصلی را عوض کنید. الگوهای زیر طوری نوشته شده‌اند که سطر debian-security را نگیرند:

sudo mkdir -p /root/apt-backup

# Debian 12: /etc/apt/sources.list
sudo cp -a /etc/apt/sources.list /root/apt-backup/
sudo sed -i 's|http://deb.debian.org/debian/\? |http://mirror.famaserver.com/debian/ |' /etc/apt/sources.list

# Debian 13: /etc/apt/sources.list.d/debian.sources
sudo cp -a /etc/apt/sources.list.d/debian.sources /root/apt-backup/
sudo sed -i 's|^URIs: http://deb.debian.org/debian/\?$|URIs: http://mirror.famaserver.com/debian/|' /etc/apt/sources.list.d/debian.sources

sudo apt update

در زمان اختلال، سطر امنیتی همچنان به نشانی رسمی اشاره می‌کند و apt برای آن هشدار Failed to fetch می‌دهد. این هشدار مورد انتظار است و بقیه بسته‌ها از میرور نصب می‌شوند.

آلمالینوکس 9

در آلمالینوکس هر مخزن یک سطر mirrorlist فعال و یک سطر baseurl غیرفعال دارد. سطر mirrorlist را غیرفعال و baseurl را با نشانی میرور داخلی فعال کنید؛ مقدار gpgcheck=1 باید دست‌نخورده بماند:

sudo cp -a /etc/yum.repos.d /root/yum.repos.d.bak-$(date +%F)
sudo sed -i -e 's|^mirrorlist=|#mirrorlist=|' \
            -e 's|^# baseurl=https://repo.almalinux.org/almalinux|baseurl=http://ir.almalinux.sindad.cloud|' \
            /etc/yum.repos.d/almalinux*.repo
sudo dnf clean all && sudo dnf makecache

پیش از اجرا، نشانی http://ir.almalinux.sindad.cloud/9/BaseOS/x86_64/os/ را در مرورگر باز کنید تا مطمئن شوید ساختار پوشه‌ها درست است. سطر baseurl نهایی در فایل almalinux-baseos.repo باید این شکل را داشته باشد:

baseurl=http://ir.almalinux.sindad.cloud/$releasever/BaseOS/$basearch/os/

راکی لینوکس 9

چون راکی میرور رسمی ایرانی ندارد، دو راه عملی دارید: میرور یک دیتاسنتر داخلی که بسته‌های امضاشده راکی را منتشر می‌کند، یا کپی محلی که قبل از اختلال گرفته‌اید. الگوی فایل‌های راکی با آلمالینوکس فرق دارد؛ سطر baseurl در آن بدون فاصله بعد از # و با متغیر $contentdir نوشته شده است. پس دستور آلمالینوکس را روی راکی اجرا نکنید و از این نسخه استفاده کنید:

MIRROR=http://mirror.example.ir/rocky   # replace with your domestic Rocky mirror
sudo cp -a /etc/yum.repos.d /root/yum.repos.d.bak-$(date +%F)
sudo sed -i -e 's|^mirrorlist=|#mirrorlist=|' \
            -e "s|^#baseurl=http://dl.rockylinux.org/\$contentdir|baseurl=$MIRROR|" \
            /etc/yum.repos.d/rocky*.repo
sudo dnf clean all && sudo dnf makecache

برای کپی محلی، در روزهای عادی مخزن‌های اصلی را با reposync روی دیسک بگیرید. این کار فضای زیادی می‌خواهد؛ پیش از شروع، فضای آزاد دیسک را بررسی کنید:

sudo dnf install -y dnf-plugins-core
sudo dnf reposync --repoid=baseos --repoid=appstream --download-metadata -p /srv/rocky-mirror

بعد از آن، یک فایل repo بسازید که به همین پوشه اشاره کند و بررسی امضا در آن روشن باشد:

[local-baseos]
name=Local BaseOS
baseurl=file:///srv/rocky-mirror/baseos/
gpgcheck=1
gpgkey=file:///etc/pki/rpm-gpg/RPM-GPG-KEY-Rocky-9

در یک یادداشت بنویسید روی کدام سرور و در کدام فایل، میرور داخلی لینوکس جای مخزن رسمی را گرفته است. بدون این یادداشت، سرورها ممکن است ماه‌ها بعد از اختلال روی میرور اضطراری بمانند.

تست سلامت میرور، رفع خطاها و بازگشت به مخزن رسمی

میرور سالم دو نشانه دارد: فایل Release آن تازه است و apt update در چند ثانیه تمام می‌شود. این دو را قبل از تکیه کردن به میرور بسنجید و اگر خطایی دیدید، علت را از جدول همین بخش پیدا کنید.

سنجش تازگی و سرعت

تاریخ Last-Modified فایل InRelease میرور را با تاریخ امروز مقایسه کنید. وقتی مخزن اصلی در دسترس است، همین دستور را روی archive.ubuntu.com هم بزنید و دو تاریخ را کنار هم بگذارید. اختلاف چندساعته طبیعی است، اما اختلاف چندروزه یعنی میرور از همگام‌سازی جا مانده و نباید برای وصله‌های امنیتی به آن تکیه کرد:

curl -sI http://ir.archive.ubuntu.com/ubuntu/dists/noble-updates/InRelease | grep -i last-modified
date -u
time sudo apt update

در آلمالینوکس و راکی به‌جای آن از دستور زیر استفاده کنید و مقدار Repo-updated هر مخزن را ببینید:

dnf repolist -v | grep -i -E 'repo-id|repo-updated'

خطاهای رایج و راه حل

پیام خطا	علت محتمل	راه حل
NO_PUBKEY	امضای Release با کلیدی غیر از کلید رسمی توزیع ساخته شده؛ میرور دستکاری‌شده یا مخزن شخص ثالث	میرور را از فهرست رسمی انتخاب کنید و کلید ناشناس اضافه نکنید
Release file is not valid yet	ساعت سرور عقب است	با timedatectl ساعت و NTP را درست کنید
Hash Sum mismatch	میرور وسط همگام‌سازی است	فهرست‌ها را پاک کنید و دوباره امتحان کنید یا میرور را عوض کنید
does not have a Release file	مسیر یا نام Suite اشتباه است	نشانی را در مرورگر باز کنید و پوشه dists را بررسی کنید
خطای 404 برای repomd.xml	ساختار پوشه میرور با baseurl جور نیست	مسیر $releasever/BaseOS/$basearch/os/ را روی میرور چک کنید
GPG check FAILED	امضای بسته با کلید نصب‌شده تطابق ندارد	گزینه gpgcheck را خاموش نکنید؛ میرور را عوض کنید

⚠️ دستورهای زیر فهرست بسته‌های فعلی را پاک می‌کنند. آن‌ها را فقط وقتی اجرا کنید که دستور curl بالا نشان داده میرور پاسخ می‌دهد؛ وگرنه سرور تا رفع اختلال بدون فهرست بسته می‌ماند:

sudo apt clean
sudo rm -rf /var/lib/apt/lists/*
sudo apt update

بازگشت به مخزن رسمی

وقتی اینترنت بین‌الملل پایدار شد، فایل‌های بکاپ را برگردانید. این کار مهم است، چون میرور اضطراری ممکن است در ماه‌های بعد همگام‌سازی را متوقف کند و سرور بی‌صدا از وصله‌های امنیتی عقب بماند. برای هر توزیع فقط خط مربوط به خودش را اجرا کنید و در آلمالینوکس و راکی، تاریخ پوشه بکاپ را با تاریخ روزی که بکاپ گرفتید جایگزین کنید:

# Ubuntu 24.04
sudo cp -a /root/apt-backup/ubuntu.sources /etc/apt/sources.list.d/ubuntu.sources
# Ubuntu 22.04 and Debian 12
sudo cp -a /root/apt-backup/sources.list /etc/apt/sources.list
# Debian 13
sudo cp -a /root/apt-backup/debian.sources /etc/apt/sources.list.d/debian.sources
sudo apt update

# AlmaLinux: restore only the files you changed
sudo cp -a /root/yum.repos.d.bak-YYYY-MM-DD/almalinux*.repo /etc/yum.repos.d/
# Rocky Linux
sudo cp -a /root/yum.repos.d.bak-YYYY-MM-DD/rocky*.repo /etc/yum.repos.d/
sudo dnf clean all && sudo dnf makecache

این روش فقط فایل‌های تغییرکرده را برمی‌گرداند و مخزن‌هایی مثل EPEL یا Docker سر جایشان می‌مانند. اگر چند سرور دارید، فایل منابع را با یک ابزار مدیریت پیکربندی مثل Ansible یکسان نگه دارید تا جابه‌جایی بین مخزن رسمی و میرور داخلی لینوکس برای همه سرورها با یک اجرا انجام شود. برای بقیه تنظیمات پایه سرور هم ده گام امن‌سازی سرور مجازی لینوکس را ببینید.

سوالات متداول درباره مخزن داخلی لینوکس

جمع‌بندی؛ آماده شدن قبل از قطعی بعدی وقتی اینترنت بین‌الملل قطع است، وقت پیدا کردن نشانی میرور و آزمودن دستور sed نیست. میرور داخلی لینوکس را در روزهای عادی پیدا و تست کنید. از فایل منابع در /root بکاپ بگیرید و دستورهای تغییر و بازگشت را کنار سرور نگه دارید. برای اوبونتو نشانی کشوری ir.archive.ubuntu.com با http شروع خوبی است؛ در دبیان فقط سطر اصلی را عوض کنید. برای آلمالینوکس میرورهای Sindad و FamaServer را بررسی کنید و برای راکی، کپی محلی با reposync مطمئن‌ترین گزینه است. بررسی امضا را همیشه روشن نگه دارید و بعد از پایان اختلال فایل‌های بکاپ را برگردانید.

اگر سوالی داشتید، در بخش نظرات با ما در ارتباط باشید.

منابع

• فهرست رسمی میرورهای اوبونتو در Launchpad
• فهرست رسمی میرورهای دبیان
• فهرست رسمی میرورهای آلمالینوکس
• فهرست MirrorManager راکی لینوکس
• نمونه تنظیم deb822 برای میرور در مستندات Hetzner